China

• De Chinese dreiging verbreedt en verdiept. De AIVD en MIVD doen gezamenlijk onderzoek naar de dreiging van China voor Nederland.
   
• China bouwt verder aan een internationale orde die de belangen van China bevordert.
   
• China verwerft hoogwaardige technologische kennis, zowel op legale als heimelijke wijze.
   
• De AIVD en de MIVD dragen bij aan bewustwording over en het tegengaan van Chinese cyberdreiging.

China bouwt aan een nieuwe wereldorde

3 september 2025: in Beijing vindt een grote militaire parade plaats ter viering van het einde van de Tweede Wereldoorlog, tachtig jaar geleden. De parade laat een zelfverzekerde Chinese leider zien, en ook de contouren van een wereldorde die hij voor zich ziet: een wereld waarin China het krachtige middelpunt is. Een middelpunt waarnaar andere wereldleiders zich richten.

Enkele dagen voor deze parade had de Chinese leider Xi een nieuw mondiaal initiatief aangekondigd: het Global Governance Initiative (GGI). En nog eerder in 2025 vond in Hongkong de oprichting plaats van de door China geïnitieerde International Organization for Mediation (IOMed). Beide initiatieven zijn voorbeelden van hoe China nieuwe internationale structuren opzet waarmee het de eigen belangen beter kan behartigen dan via bestaande internationale organisaties. Ook stellen ze China in staat om de eigen invloed verder te vergroten, in het bijzonder in landen in Latijns- Amerika, Afrika en Azië. De wereldorde die China op deze manier tot stand wil brengen is erop gericht de westerse invloed in de wereld – vooral van de Verenigde Staten, maar ook van Europa – te verminderen.

Uitbuiten van economische afhankelijkheden

In de onderzoeken die de AIVD gezamenlijk met de MIVD doet, wordt de concurrentie tussen China en het Westen onder meer zichtbaar op het gebied van de economie. Toen de Verenigde Staten handelstarieven afkondigde, beantwoordde China deze met handelstarieven voor Amerikaanse producten en later met restricties op de uitvoer van zeldzame aardmetalen. China laat hiermee zien hoe afhankelijk andere landen zijn van China voor het maken van producten die zowel een civiel als militair doel kunnen hebben. Het heeft deze afhankelijkheid ook in 2025 tegen de VS en Europa ingezet. Deze afhankelijkheid kan risicovol zijn en ook de Europese en Nederlandse economie en het vermogen om autonoom strategische keuzes te maken, bedreigen.

Het bemachtigen van gevoelige kennis en technologie

Voor China’s voortgaande technologische en economische ontwikkeling is China echter ook voor een deel afhankelijk van westerse landen. Veel kennis ontwikkelt China zelf door hoogwaardig onderzoek. De AIVD en de MIVD constateren dat China hiervoor ook westerse onderzoekers aantrekt, en dat het Chinese studenten en onderzoekers naar het Westen stuurt om kennis op te doen die zij later in China kunnen toepassen of verder ontwikkelen. Op deze wijze krijgt China geavanceerde en soms zeer gevoelige kennis en technologieën in handen. Deze zaken kan China toepassen in zijn eigen verdere technologische en economische ontwikkeling en de modernisering van zijn krijgsmacht. Dat China op sommige terreinen, zoals het maken van zeer geavanceerde chips, een achterstand heeft op het Westen, sluit niet uit dat het in staat is tot opmerkelijke prestaties. Zo werd de wereld verrast door het AI-programma DeepSeek, dat zich met de meest geavanceerde westerse programma’s op dit terrein bleek te kunnen meten, ondanks dat er werd gewerkt met minder geavanceerde chips.

Dat China de eigen inspanningen op veel hoogwaardig technologische terreinen wil versterken en uitbouwen in de komende jaren, wordt ook duidelijk in de eerste contouren van het Vijftiende Vijfjarenplan, dat ingaat in 2026. Deze Chinese inspanningen vormen een bedreiging voor het innovatie- en verdienvermogen van westerse kennisinstituten en bedrijven. Dit komt enerzijds doordat Chinese onderzoekers met wie zij samenwerken onder druk gezet (kunnen) worden om opgedane technologische kennis te delen. Anderzijds kan China op heimelijke wijze kennis vergaren. Zowel deze voortdurende aandacht voor hoogwaardige kennis en technologie als het uitbuiten van economische afhankelijkheden, zorgen voor een verbreding van de dreiging die van China uitgaat.

Chinese cyberdreiging blijkt telkens groter dan gedacht

Voor het verwerven van kennis, die bedoeld is voor China’s economische ontwikkeling, maakt China ook gebruik van cyberaanvallen. Economische doelen zijn echter niet de enige doelen waarop Chinese cyberactiviteiten zich richten. China heeft een voortdurende en omvangrijke behoefte aan informatie die van belang kan zijn voor diverse onderdelen van de Chinese staat, Chinese besluitvormers, bedrijven en krijgsmacht. Om aan deze informatie te komen worden vele Chinese digitale aanvalsgroepen (APT’s) ingezet. De Chinese cyberdreiging blijkt telkens groter dan gedacht.

Niet altijd is direct aan te tonen dat de Chinese staat achter cyberoperaties zit. Toch constateert de AIVD samen met de MIVD dat er een groot ecosysteem van Chinese cyberactoren, bedrijven en statelijke entiteiten bestaat dat een rol speelt in het initiëren, faciliteren en uitvoeren van cyberaanvallen. Enkele Chinese cyberactoren richten zich hierbij structureel op Europa, de NAVO en ook op Nederland. Daarnaast speelt opportunisme soms een rol bij cyberaanvallen, bijvoorbeeld wanneer massaal en wereldwijd een nieuw ontdekte kwetsbaarheid wordt uitgebuit. Daarbij kunnen ook slachtoffers in Nederland worden gemaakt.

Chinese aanvalsgroepen zijn wereldwijd actief en treffen met succes bedrijven, overheden en organisaties in vrijwel elk land. De telecomsector is daarbij een belangrijk doelwit. Naast dat dit China veel waardevolle informatie kan opleveren, kunnen de aanvallen op verschillende manieren bijdragen aan de opbouw van (sabotage)capaciteiten van China in het geval van een conflict. Het Chinese cyberprogramma is zo omvangrijk en geavanceerd dat waarschijnlijk slechts een klein deel van de cyberaanvallen op Nederland en bondgenoten tijdig wordt onderkend en afgeweerd. Dit laat zien dat de dreiging van China zich niet alleen verbreedt, maar ook verdiept.

Publieke waarschuwing SALT TYPHOON

De cyberdreiging die van China uitgaat en het relatief geringe vermogen om zicht op die dreiging te krijgen en deze af te weren, zijn zorgwekkend. De AIVD en de MIVD doen daarom niet alleen onderzoek naar de Chinese cyberdreiging, maar treden ook actief naar buiten met informatie over deze dreiging en hoe die kan worden tegengegaan. Zo brachten de AIVD en de MIVD in de zomer van 2025 – samen met inlichtingen-, veiligheids- en cybersecuritydiensten uit veel andere landen – een gezamenlijk cyberadvies uit over de Chinese cyberactor SALT TYPHOON. Deze groep had het voorzien op telecombedrijven in de Verenigde Staten, maar ook in Nederland. De groep heeft bijna twee jaar ongemerkt zijn gang kunnen gaan. In deze twee jaar kon de groep op grote schaal informatie buitmaken uit kritieke en vitale onderdelen van telecomnetwerken. Door met deze informatie publiekelijk naar buiten te treden, kunnen de AIVD en MIVD waarschuwen voor Chinese cyberaanvallen en weerbaarheidsmaatregelen delen met bedrijven en organisaties die anders niet worden bereikt.

De AIVD wil het bredere publiek ook bereiken met openbare cyberadviezen, zoals met het cyberadvies Risico op malwarebesmetting tijdens reizen naar China. Dit advies volgde nadat de AIVD FlowCloud-malware had aangetroffen op mobiele apparatuur van personen die beroepsmatig naar China reisden. Deze malware diende zeer waarschijnlijk een spionagemotief: de slachtoffers zijn werkzaam binnen publieke en private organisaties op onderwerpen en dossiers die relevant zijn voor China. Ook geven de diensten presentaties over deze en andere thema’s, bijvoorbeeld tijdens cybersecurityconferenties.

Chinese spionage en inmenging

Chinese inlichtingen- en veiligheidsdiensten voeren actief inlichtingenactiviteiten uit in Nederland. Dit bleek ook in 2025 weer. Deze diensten benaderen individuen die voor China relevant zijn en bouwen hier inlichtingennetwerken op. Ook vergaren zij kennis en technologie die China in zijn voordeel kan gebruiken. Mensen kunnen hier bewust of onbewust aan meewerken. Zoals ook in het hoofdstuk over statelijke inmenging staat, kunnen inlichtingenactiviteiten in Nederland sinds 2025 strafrechtelijk vervolgd worden.

China werkt volgens een whole of society-approach. Dit houdt onder andere in dat alle onderdelen van de samenleving, van individuen tot bedrijven en organisaties, door de Chinese overheid ingezet kunnen worden voor bijvoorbeeld inlichtingenactiviteiten. Zij zijn wettelijk verplicht om hieraan mee werken. Omdat deze wetgeving een extraterritoriale werking heeft, kan hiermee ook de Chinese diaspora onder druk gezet worden.

Chinese diensten oefenen controle en druk uit op de Chinese diaspora die in veel landen aanwezig is. Deze diensten willen dissidente geluiden onderdrukken en hier woonachtige Chinese staatsburgers mobiliseren om dergelijke geluiden tegen te gaan. De Chinese Communistische Partij (CCP) beschouwt afwijkend gedachtegoed namelijk als een bedreiging voor haar voortbestaan.

Daarnaast probeert China op heimelijke wijze politieke invloed uit te oefenen in het buitenland. Dit werd in 2025 in verschillende westerse landen zichtbaar. Zo wees het Verenigd Koninkrijk een Chinese zakenman uit omdat hij ervan werd verdacht zich te hebben beziggehouden met politieke beïnvloeding tot in de hoogste maatschappelijke kringen. Ook voor het uitoefenen van politieke invloed buiten eigen grenzen gebruikt China onder meer de Chinese diaspora in Nederland, al dan niet onder dwang.