Het wettelijk kader van de AIVD

Organisatie en kerncijfers

In 2025 kon de AIVD steeds meer gebruikmaken van de bevoegdheden uit de Tijdelijke wet onderzoeken AIVD en MIVD naar landen met een offensief cyberprogramma, bulkgegevens en overige specifieke voorzieningen.
De AIVD is verder gegaan met de voorbereidingen voor de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv). Het betreft een brede herziening van de Wiv 2017 en is noodzakelijk om de taken van de dienst effectief en wendbaar te blijven uitvoeren in de toekomst.
In september 2025 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel verbetering uitvoering Wet veiligheidsonderzoeken aangenomen.

Om onze taken in het kader van de nationale veiligheid effectief uit te voeren, moet de AIVD soms inbreuk maken op grondrechten van burgers. Wat de AIVD mag en welke kaders daarvoor gelden, is geregeld in de Nederlandse wet. Hieraan moet de AIVD zich altijd houden.
Op dit moment zijn er drie wetten die samen het wettelijk kader vormen: de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2017), de Tijdelijke wet onderzoeken AIVD en MIVD naar landen met een offensief cyberprogramma, bulkdatasets en overige specifieke voorzieningen (Tijdelijke wet) en de Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo). De Tijdelijke wet is op 1 juli 2024 in werking getreden. In 2025 hebben de diensten steeds meer bevoegdheden uit de Tijdelijke wet kunnen toepassen.

Voor de uitoefening van onze taken, is het belangrijk dat de diensten ook in de toekomst effectief en wendbaar kunnen optreden als de dreiging daarom vraagt, met voldoende passende waarborgen. Daarom loopt nu een wetstraject voor een nieuwe Wiv, waarmee de Wiv 2017 wordt herzien. Dit hoofdstuk gaat daarom niet alleen in op de Tijdelijke wet, maar ook op de nieuwe Wiv. Daarnaast staat het stil bij de aanpassing van de Wet veiligheidsonderzoeken.

Toepassing Tijdelijke wet

Landen met een offensief cyberprogramma voeren steeds vaker digitale aanvallen uit op Nederland en zijn bondgenoten. Om met grotere snelheid en meer wendbaarheid inlichtingenonderzoek te doen naar de verschillende dreigingen vanuit deze landen, was het noodzakelijk om het wettelijk kader voor de diensten versneld aan te passen. Deze veranderingen zijn vastgelegd in de Tijdelijke wet en gelden naast, of als aanvulling op, de Wiv 2017.

De CTIVD heeft laten weten sinds 1 oktober 2025 klaar te zijn voor een zo goed als volledige toepassing van de Tijdelijke wet. Sindsdien kunnen de AIVD en de MIVD deze wet stapsgewijs in gebruik nemen. Vanwege de beperkte mate waarin de Tijdelijke wet tot die tijd invulling heeft gekregen, is op dit moment nog geen compleet beeld van de uitvoeringsconsequenties.

Resultaten invoeringstoets Tijdelijke wet

In 2025 vond een invoeringstoets plaats van de Tijdelijke wet. Voor de onderdelen waarvan de diensten gebruik konden maken, geldt dat deze een positieve bijdrage hebben geleverd aan de snelheid en wendbaarheid van de diensten – en daarmee aan de bescherming van de nationale veiligheid. De diensten beoordelen de inzetmogelijkheden van kabelinterceptie en de regeling rondom bulkdatasets als positief.

De in de Tijdelijke wet opgenomen mogelijkheid van beroep bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State beoordelen de diensten eveneens als positief. Een geschil kan zo snel worden voorgelegd aan de hoogste bestuursrechter. Door de diensten is in 2025 een keer gebruikgemaakt van de beroepsmogelijkheid die de Tijdelijke wet biedt. Op 9 mei 2025 heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State uitspraak gedaan in een beroepszaak. De Afdeling Bestuursrechtspraak heeft het beroep gegrond verklaard en het oordeel van de TIB vernietigd.

Uit de invoeringstoets is verder gebleken dat er geen consequenties zijn onderkend voor de bedrijfsvoering van de AIVD en MIVD. Wel is geconcludeerd dat de uitoefening van kabelinterceptie onder de combinatie van de Tijdelijke wet en de Wiv 2017 onuitvoerbaar is. Vanwege operationele noodzaak is daarom het voorstel gedaan om de uitvoeringspraktijk op dat punt te gaan passen naar één regime, zoals dat is geregeld voor onderzoeken die vallen onder de Tijdelijke wet.

Ook na deze invoeringstoets blijven de diensten de Tijdelijke wet evalueren en monitoren. Als de resultaten van de monitoring daar aanleiding toe geven, wordt daar in de verschillende stadia van het wetstraject voor de nieuwe Wiv rekening mee gehouden.

Nieuwe Wiv

Momenteel wordt gewerkt aan een nieuwe Wiv. In 2025 heeft de AIVD met veel partners en andere experts bijgedragen aan de voorbereiding van het conceptwetsvoorstel. Zij hebben hierbij de ervaringen met de Tijdelijke wet meegenomen. Momenteel wordt het conceptwetsvoorstel door de diensten getoetst op de uitvoerbaarheid van de voorgenomen wijzigingen. Het streven is dat de wet in de eerste helft van 2026 in consultatie gaat.

Bij de nieuwe Wiv ligt een sterke focus op een techniekneutrale en meer dreigingsgerichte wet, en daarmee een goede uitvoerbaarheid, toekomstbestendigheid en een eenduidiger regime voor gegevensverwerking. Ook voor de nieuwe Wiv geldt: met voldoende passende waarborgen. Zo blijft solide toetsing en toezicht cruciaal. Daarnaast is een goede samenwerking met partners, medeoverheden, bedrijven en kennisinstellingen een prioriteit.

Wet verbetering uitvoering Wet veiligheidsonderzoeken

De Eerste Kamer heeft eind september 2025 het voorstel aangenomen voor verbetering van de uitvoering van de Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo). Deze aanpassing zorgt voor minder administratieve lasten rondom veiligheidsonderzoeken. Deze wet treedt in 2026 stapsgewijs in werking.
De belangrijkste verandering ten opzichte van de huidige Wvo is de invoering van een locatiegebonden verklaring van geen bezwaar (vgb). Deze vgb blijft geldig als iemand overstapt naar een nieuwe functie op dezelfde locatie met hetzelfde veiligheidsniveau – bijvoorbeeld bij een persoon die werkt in de luchtvaartsector en van werkgever wisselt. Ook komt er een register met personen die een vertrouwensfunctie vervullen.