Met inlichtingen effect bereiken: dreigingen voorkomen en wegnemen

De wereld waarin de AIVD werkzaam is

De AIVD staat voor de nationale veiligheid. Al sinds onze oprichting, kort na de Tweede Wereldoorlog, beschermen we Nederland tegen nationale en internationale dreigingen. We beschermen daarbij de democratische rechtsorde: de maatschappelijke orde die gebaseerd is op recht en democratie. De democratische rechtsorde is van grote invloed op onze kwaliteit van (samen)leven.

Een veelvoud aan dreigingen

Er waren in 2025 veel dreigingen tegen de nationale veiligheid en de democratische rechtsorde. Vanuit de jihadistische beweging kwam een aanhoudende terroristische dreiging voort. Uit anti-institutioneel extremistische hoek ontvingen onder anderen journalisten en rechters regelmatig bedreigingen. Het rechts-extremistisch gedachtegoed vormt een voedingsbodem voor geweld. Er is sprake van verwevenheid tussen statelijke actoren en criminele netwerken. Via spionage proberen andere landen op heimelijke wijze informatie te verkrijgen over en invloed uit te oefenen in Nederland. De dreiging van landen met een offensief cyberprogramma bleek dit jaar nog groter dan voorheen werd ingeschat. Rusland bereidt zich voor op een langdurige confrontatie met het Westen. De Chinese dreiging verbreedt en verdiept. De ontwikkelingen in Venezuela leiden tot zorgen in en over het Caribische deel van het Koninkrijk. Instabiliteit in het Midden-Oosten zet Nederlandse veiligheidsbelangen onder druk. En landen zoals Iran, Rusland en Noord-Korea proberen voor de (door)ontwikkeling en productie van hun massavernietigingswapens kennis en goederen te verwerven in het Westen. Het veelvoud aan dreigingen wordt in meer detail besproken in dit jaarverslag.

Belangen en weerbaarheid

Iedere dreiging moet steeds gezien worden in relatie tot twee andere aspecten: de ‘te beschermen belangen’en de Nederlandse weerbaarheid tegen deze dreigingen. Bij een hoge weerbaarheid, heeft een dreiging minder impact op de belangen. Het omgekeerde is ook waar. Zo maakt bijvoorbeeld verdeeldheid binnen de samenleving Nederland kwetsbaar voor statelijke inmenging en extremistische bewegingen die daar munt uit willen slaan. Dit verlaagt de weerbaarheid van de samenleving.

De zes nationale veiligheidsbelangen zijn: territoriale, fysieke, economische en ecologische veiligheid, sociale en politieke stabiliteit, en internationale rechtsorde en stabiliteit. Ook organisaties hebben hun eigen te beschermen belangen.

Geopolitieke verschuivingen kunnen zorgen voor veranderingen in iedere hoek van deze ‘dreigingsdriehoek’. Ook de steeds verdergaande technologisering van de wereld, en op de langere termijn klimaatverandering, hebben hier bijvoorbeeld invloed op.

Landen en thema’s van onderzoek

Naar welke landen en thema’s de AIVD en MIVD onderzoek doen, wordt vastgelegd in de Geïntegreerde Aanwijzing Inlichtingen en Veiligheid (GA I&V). De GA I&V wordt vastgesteld door de ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Defensie en Algemene Zaken na overleg met de minister van Justitie en Veiligheid en de minister van Buitenlandse Zaken. Daarnaast biedt de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2017) ruimte om onderzoek te doen naar dreigingen tegen de nationale veiligheid die niet in de GA I&V worden genoemd. De huidige GA I&V geldt tot en met eind 2026. De inhoud ervan is geheim. De onderzoeksprioriteiten van de AIVD zijn wel openbaar en worden beschreven in een Jaarplanbrief, die in december wordt gepubliceerd.

Wettelijk kader

Om de democratische rechtsorde te beschermen, is het van groot belang dat de AIVD en de MIVD ook zelf binnen een wettelijk kader functioneren: een kader dat de democratie beschermt en burgers het vertrouwen geeft dat de diensten hun taken vervullen met fundamentele waarborgen, zoals onafhankelijk toezicht.

De zes wettelijke taken van de AIVD die zijn vastgelegd in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv) zijn:

Onderzoek doen naar organisaties en personen die een dreiging vormen (a-taak);
Veiligheidsonderzoeken uitvoeren (b-taak);
Veiligheidsmaatregelen bevorderen (c-taak);
Inlichtingen over het buitenland inwinnen (d-taak);
Dreigings- en risicoanalyses opstellen (e-taak);
Naslag doen naar bepaalde personen en organisaties (f-taak).

Het wettelijk kader moet de dienst in staat stellen om deze verschillende taken goed te blijven uitvoeren – ook bij alle technologische en geopolitieke ontwikkelingen die elkaar in een snel tempo opvolgen, en die van grote invloed zijn op de dreigingen die de AIVD probeert te voorkomen en weg te nemen. Daarom is de wetgeving voor de dienst momenteel aan verandering toe. De Wiv wordt herzien.

Met inlichtingen effect bereiken

Met hoogwaardige en unieke inlichtingen geeft de AIVD zijn nationale partners, zoals de ministeries en het Openbaar Ministerie (OM), inzicht in allerlei soorten dreigingen en vergroot daarmee hun handelingsvermogen. Zo kan het OM op basis van een zogeheten ambtsbericht van de AIVD actie ondernemen. In 2025 bracht de AIVD 93 ambtsberichten uit aan nationale en lokale partners. Dat zijn er 20 meer dan in 2024.

Ook heeft de AIVD in 2025 een groot aantal cyberadviezen uitgebracht, onder andere vanwege de NAVO-top in Den Haag. De AIVD heeft bijvoorbeeld, voorafgaand aan de top, samen met het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) tien cyberadviezen uitgebracht over tactieken, technieken en procedures die veel worden gebruikt door statelijke actoren. Het doel van een cyberadvies is om de ontvangers van de informatie, zoals de organisatie van deze top, handelingsperspectief te bieden zodat zij beveiligingsmaatregelen kunnen nemen. Hiermee draagt de AIVD bij aan de weerbaarheid tegen statelijke actoren.

Een ander type product dat de AIVD uitbrengt voor het taakveld bewaken en beveiligen is het dreigingsproduct. In 2025 heeft de AIVD meer dreigingsproducten uitgebracht dan in 2024. Deze toename is onder meer het gevolg van een toegenomen vraag vanuit de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en het OM, en van nieuwe casussen die zich in 2025 aandienden. Ook is geïnvesteerd in extra capaciteit voor het taakveld. Op basis van deze dreigingsproducten kunnen de NCTV, het OM en lokaal bestuur beveiligingsmaatregelen nemen of aanpassen. Dit doen zij voor belangendragers van de democratische rechtsorde, zoals politici, journalisten of wetenschappers.

Nu Europa in toenemende mate de verantwoordelijkheid neemt voor de eigen veiligheid, is Europese samenwerking, ook voor de diensten, belangrijker dan ooit. Daarom heeft de AIVD in 2025 het aantal inlichtingenbijdragen aan de Single Intelligence Analysis Capacity (SIAC) van de Europese Unie meer dan verdubbeld. Deze bijdragen versterken de inlichtingenpositie van onder andere de Europese Commissie, de Europese Dienst voor Extern Optreden en de Raad van de Europese Unie.

Naast het vergroten van het handelingsvermogen van onze partners, is de AIVD ook zelf een handelende dienst. Op basis van inlichtingen, en door ook zelf actief op te treden, probeert de dienst te voorkomen dat statelijke actoren, organisaties of personen onze (inter)nationale veiligheidsbelangen bedreigen, de democratische rechtsstaat ondermijnen of instituties aanvallen. In samenwerking met nationale en internationale partners kan de AIVD ervoor kiezen om een handeling actief te verstoren als ze zien dat deze de (inter)nationale veiligheid bedreigt.

De dienst treedt naar buiten met inlichtingen. Dit doet de AIVD om de overheid, bedrijven en burgers te informeren over dreigingen en zo de weerbaarheid te verhogen. Zo bracht de AIVD samen met de MIVD en de Duitse inlichtingendienst Bundesnachrichtendienst (BND) in 2025 naar buiten dat Rusland intensiever gebruik heeft gemaakt van chemische wapens in Oekraïne. Ook informeert de dienst de samenleving via thematische analyses, brochures en (cyber)adviezen.

Samenwerking cruciaal

Binnen ieder onderzoeksgebied is samenwerking cruciaal om dreigingen te voorkomen of weg te nemen, de te beschermen belangen inzichtelijk te hebben en te houden, en de Nederlandse weerbaarheid en die van zijn partners te vergroten. De AIVD zet volop in op Europese samenwerking. De dienst is actief in vele nationale en internationale samenwerkingsverbanden, en speelt hierin regelmatig een leidende rol. Dit doet de dienst als een gecombineerde dienst. De AIVD is onder andere een inlichtingen-, veiligheids- en sigintdienst. Dat is een unieke combinatie in de wereld. Juist in internationale samenwerking is dat van grote meerwaarde. Om onze krachten te bundelen, werkt de AIVD nauw samen met de MIVD. En met tal van partners, waaronder bedrijven en kennisinstellingen. De samenwerking met private partijen kan alleen verder worden versterkt als het wettelijk kader van de dienst dit mogelijk maakt.