Statelijke inmenging in Nederland

• Sinds 2025 zijn meer vormen van spionage strafbaar in Nederland, zoals digitale spionage en diasporaspionage.
   
• Verschillende landen verzamelen inlichtingen over personen uit de diasporagemeenschap die kritiek hebben op het regime in het land van (familie)herkomst.
   
• In 2025 onderkenden de AIVD en MIVD dat landen ook cyberaanvallen inzetten tegen critici die in het Westen verblijven.

Statelijke inmenging is een verzamelnaam voor allerlei manieren waarop buitenlandse overheden zich proberen te bemoeien met of te mengen in de gang van zaken in Nederland. Onder statelijke inmenging valt elke activiteit die de democratische rechtsorde ondermijnt en die wordt ondernomen door of in opdracht van een buitenlandse overheid. Dit kan in de vorm zijn van bijvoorbeeld heimelijke politieke beïnvloeding of sabotage. Ook kan de statelijke actor de diaspora controleren en onder druk zetten. Dit kan diep ingrijpen op de persoonlijke levenssfeer en het gevoel van veiligheid van mensen in deze diasporagemeenschappen, en vormt een inbreuk op de Nederlandse soevereiniteit en op de grondrechten van deze mensen.

Via spionage proberen andere landen op heimelijke wijze verschillende soorten informatie te verkrijgen in Nederland en Europa. De meeste spionageactiviteiten, zoals het schenden van staats-, ambts- of bedrijfsgeheimen, zijn al lange tijd strafbaar in Nederland. Vanaf 15 mei 2025 zijn er meer vormen strafbaar, zoals digitale spionage en diasporaspionage. De uitbreiding van de wet zorgt voor meer mogelijkheden voor het Openbaar Ministerie om op te treden tegen spionageactiviteiten.

Diaspora als bronnennetwerk

Onder meer de Turkse en de Marokkaanse inlichtingen- en veiligheidsdiensten verzamelen inlichtingen over personen uit de diasporagemeenschap die kritiek hebben op het regime in het land van (familie)herkomst. Deze diensten maken vaak gebruik van een bronnennetwerk, met personen uit diezelfde diasporagemeenschap als bron. Personen uit deze gemeenschappen zijn dan ook extra kwetsbaar om hiervoor benaderd te worden. Vaak zijn zij nog verbonden met het land van herkomst, bijvoorbeeld via familie of onroerend goed. Deze buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten kunnen deze verbondenheid misbruiken, bijvoorbeeld door consulaire gunsten te verlenen in het land van herkomst, in ruil voor medewerking.

Uit onderzoek van de AIVD blijkt dat de Marokkaanse diensten interesse hebben in personen die werkzaam zijn op posities met toegang tot informatie die belangrijk is voor Marokko. De AIVD gaat met de betrokken werkgevers in gesprek om een groter veiligheidsbewustzijn te creëren en de weerbaarheid te vergroten. Hiermee hoopt de AIVD ook de meldingsbereidheid te verhogen.

In samenwerking met de NCTV bracht de AIVD in het najaar van 2024 de fenomeenanalyse Over de grens. Statelijke inmenging in diasporagemeenschappen in Nederland uit.

Geweld en cyberaanvallen tegen politieke tegenstanders

In uiterste gevallen kunnen andere landen overgaan tot het gebruik van geweld tegen politieke tegenstanders. Landen die overgaan tot deze vormen van statelijke inmenging proberen hun betrokkenheid bij deze gewelddadige activiteiten te verhullen. Zij maken hiervoor bijvoorbeeld gebruik van criminele netwerken.
In 2025 onderkenden de AIVD en MIVD in een gezamenlijk cyberonderzoek dat landen ook cyberaanvallen inzetten richting critici die in het Westen verblijven.

Lees verder over ongewenste buitenlandse inmenging.