Toetsing en toezicht op het werk van de AIVD

• In de democratische rechtsorde past stevige toetsing en toezicht op de AIVD. De AIVD, de TIB en de CTIVD hebben in 2025 constructief contact gehad over het AIVD-onderzoek naar de dreiging tegen de nationale veiligheid vanuit criminele netwerken.
   
• Vooruitlopend op de nieuwe Wiv zijn beleidsregels in de maak voor publiek-private samenwerking. Dit type samenwerking wordt alleen maar belangrijker – zeker in het cyberdomein.
   
• De interne toezichtuncties worden verankerd in de herziening van de Wiv 2017

Ons werk wordt stevig gecontroleerd. Het waarborgenstelsel van de Wiv 2017 en de aanpassingen uit de Tijdelijke wet zorgen voor een effectief toezichtstelsel op de werkpraktijk van de AIVD en de MIVD.

Intern gebeuren deze controles door de compliance- en auditfunctionarissen van de AIVD. Extern door het parlement. Zo nodig kan dit ook vertrouwelijk. Daarnaast is er de Toetsingscommissie inzet bevoegdheden (TIB) en de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD). De TIB is een onafhankelijke commissie die vooraf toetst of de inzet van de meest ingrijpende bijzondere bevoegdheden door de AIVD rechtmatig is. Het oordeel van de TIB is bindend. De CTIVD doet onderzoek tijdens en na onderzoeken en beoordeelt of de AIVD zich aan de wet houdt. Ook kunnen burgers en organisaties die menen in hun belangen te zijn geschaad, een klacht indienen bij de afdeling Klachtbehandeling van de CTIVD.

Criminele ondermijning van de nationale veiligheid

In maart 2025 zorgde een kritische brief van de CTIVD en de TIB aan de Tweede Kamer over het AIVD-onderzoek naar de dreiging tegen de nationale veiligheid vanuit criminele netwerken voor aandacht in de media en de politiek. Na deze brief heeft de AIVD een technische briefing verzorgd aan de Tweede Kamer over dit onderzoek. Naar aanleiding van de parlementaire behandeling zijn er meerdere constructieve gesprekken geweest met de TIB en de CTIVD over het onderzoek naar de dreiging tegen de nationale veiligheid vanuit criminele netwerken. Met de CTIVD zijn goede afspraken gemaakt.

Publiek-private samenwerking en openbare beleidsregels

De samenwerking met private partijen is van groot belang voor de AIVD en de MIVD, met name in het cyberdomein. Deze publiek-private samenwerking wordt in de toekomst alleen maar belangrijker. Door bijvoorbeeld analyses van malwarebestanden en domeinnamen uit te wisselen, waarvan bekend is dat deze van een statelijke actor afkomstig zijn, kunnen de diensten een beter beeld krijgen van digitale dreigingen en bedrijven zich beter weren hiertegen.

In februari 2025 heeft de CTIVD een brief gestuurd aan de Tweede Kamer over dit type samenwerking van de diensten. De CTIVD heeft zorgen over het ontbreken van een wettelijke grondslag en heeft opgeroepen om een juridisch kader op te stellen, om zo de voorzienbaarheid te vergroten. Op basis hiervan komen er openbare beleidsregels voor publiek-private samenwerking. Deze beleidsregels worden begin 2026 gepubliceerd. Ook worden in de lopende herziening van de WIV 2017 de juridische kaders nader uitgewerkt voor dit type samenwerking.

Intern toezicht

Naast extern toezicht heeft de AIVD ook een intern toezichtstelsel. De afdeling Compliance is een van de afdelingen die deel uitmaakt van dit (onafhankelijk) intern toezichtstelsel. De hoofdtaak van deze afdeling is om op een permanente en systematische wijze ervoor te zorgen dat de werkzaamheden van de AIVD binnen de kaders van de relevante wet- en regelgeving, interne (beleids)regels en ethische normen blijven. Dit doet de afdeling onder andere door periodieke controles uit te voeren, te adviseren op compliance-vraagstukken en door actief te monitoren hoe de organisatie de CTIVD-aanbevelingen opvolgt.

De afdeling Compliance heeft in 2025 een digitaal dashboard ontwikkeld, waarmee de organisatie nog beter zicht heeft op deze opvolging en daarop kan sturen. Daarnaast heeft de afdeling zich de afgelopen jaren ingezet voor het verbeteren van het intern toezichtstelsel. De interne toezichtfuncties worden verankerd in de nieuwe Wiv.