Het werk van de AIVD

Deze hoofdrubriek bevat 5 rubrieken:

Screent de AIVD kandidaat-Kamerleden?

De integriteit van de openbare sector, waaronder het parlement, is essentieel voor het goed functioneren van de democratie. Een van de taken van de AIVD is eventuele dreiging tegen die democratische rechtsorde te onderkennen. Bij het kiezen en samenstellen van het parlement stelt de AIVD zich echter zeer terughoudend op. De democratie moet haar werk doen. Toch kan de dienst in bepaalde gevallen een rol krijgen.

Partijen verantwoordelijk voor kandidaat-Kamerleden

Hoewel de verantwoordelijkheid voor de integriteit van een kandidaat-Kamerlid uiteraard bij de persoon zelf ligt, dragen ook politieke partijen verantwoordelijkheid voor de samenstelling van hun kandidatenlijst. Om de integriteit van beoogde kandidaten te toetsen hebben zij de volgende mogelijkheden. De partij kan

  • de beoogde kandidaat een uitgebreid curriculum vitae vragen;
  • de beoogde kandidaat een opgave vragen van nevenfuncties;
  • de beoogde kandidaat vragen een verklaring omtrent het gedrag te overleggen;
  • referenten en informanten over de beoogde kandidaat horen.

Taak AIVD als kandidaat gevaar voor democratisch bestel kan zijn

Bestaan er na het eigen onderzoek van een partij naar de integriteit van een beoogd kandidaat-Kamerlid nog bedenkingen tegen deze persoon, dan kan de voorzitter van de politieke partij via de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) een informatieverzoek bij de AIVD indienen.

Als de AIVD een verzoek krijgt om naslag te doen, dan maakt de dienst aan de hand van de bedenkingen van de partijvoorzitter een eigen afweging: kan de persoon vanuit de positie die hij krijgt een gevaar vormen voor het voortbestaan van het democratisch bestel? Alleen als het antwoord op deze vraag ‘ja' is, kan het informatieverzoek in behandeling worden genomen, omdat dit dan valt binnen de wettelijke taakstelling van de AIVD.

AIVD doet naslag in eigen systemen

Naar aanleiding van het informatieverzoek verricht de AIVD, met de gegevens die de partijvoorzitter heeft aangedragen, naslag in de eigen systemen ten aanzien van de betrokken persoon. De minister van BZK meldt in een ambtsbericht aan de partijvoorzitter of de aangedragen persoon of zijn activiteiten al dan niet een risico vormen voor de integriteit van de openbare sector. Ook wordt de Commissie van Toezicht voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten hierover geïnformeerd.

Als het resultaat van de naslag, gecombineerd met de gegevens die zijn verstrekt door de partijvoorzitter, leidt tot het ernstige vermoeden dat het kandidaat-Kamerlid de nationale veiligheid kan schaden, dan kan de AIVD ook besluiten nader onderzoek in te stellen. Deze persoon wordt dan onderwerp van onderzoek. Dit onderzoek moet uiteraard vallen binnen de wettelijke taakomschrijving van de dienst.

Eigen onderzoek door de AIVD

Het is ook mogelijk dat de AIVD in een lopend onderzoek stuit op een persoon die als kandidaat-Kamerlid op een van de lijsten staat. Als blijkt dat hij een risico oplevert voor de integriteit van de openbare sector, dan informeert de AIVD de partijvoorzitter spontaan, dus zonder dat de partijvoorzitter hiervoor zelf een verzoek heeft ingediend.

Geen veiligheidsonderzoek naar kandidaten

Voor de volledigheid: de AIVD kan geen veiligheidsonderzoek instellen naar een kandidaat-Kamerlid voor de Tweede Kamer. Veiligheidsonderzoeken vinden namelijk alleen plaats naar personen die voor een zogeheten 'vertrouwensfunctie' in aanmerking willen komen. Het Kamerlidmaatschap kan vanwege grondwettelijke beperkingen niet als zodanig worden aangewezen.