Veiligheidsonderzoeker

Ik ben een van de veiligheidsonderzoekers van de AIVD. Als je geselecteerd bent om bij ons te komen werken, ga ik een onderzoek doen naar je privéleven en andere zaken.

Wij doen ook onderzoek naar mensen die op plaatsen werken die voor ons land belangrijk zijn, zoals op vliegvelden of bij sommige ministeries. We gaan na of kandidaten in het verleden dingen hebben gedaan die gevaarlijk zijn voor de democratie en het land. Ook kijken we naar je persoonlijke omstandigheden en je gedrag. Zo'n onderzoek duurt maximaal acht weken.

Wat is een veiligheidsonderzoek?

Een veiligheidsonderzoek is een onderzoek naar risico's die kunnen ontstaan als jij een vertrouwensfunctie vervult. In het onderzoek kijken we of je kwetsbaar bent voor die risico's. Wat is de kans dat iemand je kan chanteren met iets wat je gedaan hebt? Wat is de kans dat je dingen gaat doen die gevaarlijk zijn voor de democratische rechtsorde? We zoeken uit of je geen antidemocratische of staatsgevaarlijke dingen hebt gedaan. Je persoonlijke omstandigheden (je omgeving, je familie en vrienden) en je gedrag mogen je niet kwetsbaar maken voor chantage. Met gedrag bedoelen we of je wordt beïnvloed door andere mensen, of je ergens verslaafd aan bent, of je grote geldproblemen hebt, of dat je over belangrijke zaken liegt. En: gebruik je spullen of informatie van je werkgever voor jezelf, doe je dingen zonder erbij na te denken of zijn ze gevaarlijk voor andere mensen of gewoon onverstandig, vind je extremisten misschien eigenlijk wel stoer? We gaan je dus veel vragen stellen en onderzoek doen naar je privéleven en je eerdere werk. In de afgelopen tien jaar moet je in Nederland gewoond hebben of in een ander land waar Nederland informatie over je op kan vragen.

Waarom doen jullie een veiligheidsonderzoek en hoe lang duurt het?

Als we een veiligheidsonderzoek naar jou doen, dan hebben we van je nieuwe werkgever een verzoek daarvoor gekregen. Je krijgt in je nieuwe functie namelijk informatie te zien waarvan anderen niet mogen weten. Wanneer de informatie met anderen gedeeld zou worden, dan kan dat gevolgen hebben voor de nationale veiligheid.

Dit onderzoek duurt ongeveer acht weken. Als we er vanuit het oogpunt van de nationale veiligheid geen bezwaar tegen hebben dat jij een bepaalde functie krijgt, geven we een verklaring van geen bezwaar (VGB) af. Als je die verklaring krijgt, hebben wij er geen bezwaar tegen dat je op de vertrouwensfunctie komt te werken. Als we wel denken dat het gevaarlijk kan zijn als jij op die plek gaat werken, krijg je geen VGB. Als je geen VGB krijgt, krijg je de baan niet. Je kan daar bezwaar tegen maken.

Wat is een vertrouwensfunctie?

Als je werkt in een vertrouwensfunctie, kun je de nationale veiligheid kwaad doen. Je kunt dan namelijk bij vertrouwelijke, geheime informatie. Als zulke geheime informatie bekend wordt bij bijvoorbeeld terroristen of spionnen uit andere landen, kan dit heel gevaarlijk zijn voor Nederland. Je hebt ook een veiligheidsonderzoek nodig om te werken op sommige plaatsen waar je niet zomaar in mag. Zo'n plaats is bijvoorbeeld het beschermde gedeelte van Schiphol. Als je daar rondloopt kun je het werk in dit vitale onderdeel van de Nederlandse economie in gevaar brengen.

Onderzoek je alleen mensen die bij de AIVD solliciteren?

Iedereen die een vertrouwensfunctie gaat vervullen, ondergaat een veiligheidsonderzoek. Bij de AIVD zijn alleen maar vertrouwensfuncties. Maar ook bepaalde speciaal aangewezen functies bij andere ministeries, in vitale sectoren zoals energie- en telefoniebedrijven, en luchthavens vallen daaronder. Er zijn verschillende soorten veiligheidsonderzoeken. Voor de eenvoudigste vul je alleen een formulier met vragen in en kijken we of je een strafblad hebt. Voor de zwaarste vertrouwensfuncties doen we uitgebreider onderzoek. We hebben dan ook verschillende gesprekken met jou en met mensen die wat over jou kunnen vertellen. De manier waarop wij het onderzoek precies uitvoeren is voor een deel geheim. Wij vertellen je niet met welke mensen we uit jouw omgeving gesproken hebben. Daardoor voelen vrienden en bekenden van jou zich niet geremd om eerlijk te zijn in hun gesprekken.

Krijgen ministers een veiligheidsonderzoek?

Ministers, en bijvoorbeeld ook burgemeesters, krijgen geen veiligheidsonderzoek. De formateur, dat is de persoon die het kabinet samenstelt, vraagt de AIVD wél om naslag te doen. Dat betekent dat wij in onze eigen systemen kijken of een kandidaat-minister daarin voorkomt. Maar de formateur vraagt ook informatie aan Justitie en bij de belastingdienst over die persoon.

Waar let je op in een onderzoek?

We letten er in een onderzoek met name op of je eerlijk bent (niet liegt of belangrijke informatie verzwijgt), onafhankelijk (niet beïnvloed wordt door een verslaving of door andere mensen), loyaal (trouw aan de werkgever, de Nederlandse samenleving en de democratische rechtsorde) en integer (rechtvaardig, eerlijk en met oog voor gelijke behandeling). Alleen dan gaan we er vanuit dat je de vertrouwensfunctie waarnaar je solliciteert betrouwbaar kunt vervullen. We kijken ook of je een strafblad hebt. Daarbij houden we er wel rekening mee hoe zwaar de strafbare feiten zijn. Ook telt mee hoe lang geleden het is en hoe oud je toen was.

Luister je mensen af die een veiligheidsonderzoek krijgen?

Nee. We mogen mensen voor een veiligheidsonderzoek niet afluisteren en ook niet achtervolgen of in de gaten houden. Wat we wel mogen staat allemaal in de Wet op de Veiligheidsonderzoeken (WVo).

Wat doe jij de hele dag?

Ik ben veel onderweg om mensen die een veiligheidsonderzoek krijgen en mensen uit hun omgeving te interviewen. Zo'n gesprek kan wel drie uur duren. Ik ga meestal met de auto maar ik heb ook collega's zonder rijbewijs. Die gaan gewoon met het openbaar vervoer. Eén dag per week zit ik op kantoor om mijn gesprekken uit te werken. Ik overleg ook met collega's van de afdeling en van andere afdelingen. Als veiligheidsonderzoeker kun je goed parttime werken.