Mythes en misverstanden over de AIVD

De inhoud van deze webpagina wordt nog aangepast aan de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 die per 1 mei in werking is getreden.

Rondom de AIVD en wat wij doen en mogen, bestaan allerlei vooronderstellingen. Soms kloppen ze, maar vaak zijn ze gebaseerd op mythes en misverstanden. Hieronder de meest gehoorde.

'De AIVD arresteert mensen'

De AIVD is geen politiedienst, heeft geen bevoegdheden om mensen te arresteren, en AIVD'ers dragen geen wapens. Dit zijn taken van de politie. De AIVD staat voor de nationale veiligheid door tijdig dreigingen en risico’s te onderkennen die niet direct zichtbaar zijn. De AIVD signaleert, adviseert en mobiliseert anderen.

Hiermee vervullen wij onze eigen rol in het netwerk van overheidsorganisaties die de veiligheid nationaal en internationaal beschermen. De AIVD treedt zelf ook wel eens handelend op, maar dat betekent doorgaans dat wij acties zelf verstoren.

'De AIVD heeft een ‘licence to kill’'

De AIVD doodt geen mensen en geeft daar ook geen opdracht voor. De regels waaraan de AIVD zich moet houden, staan duidelijk omschreven in de wet. Bij onze onderzoeken kunnen wij wel bijzondere inlichtingenmiddelen inzetten, zoals het volgen en observeren van mensen of het afluisteren van hun telefoon.

'De AIVD onderzoekt moordzaken'

Dat is een taak voor de politie. Wij onderzoeken mogelijke risico’s voor de staatsveiligheid. Denk hierbij bijvoorbeeld aan terrorisme, radicalisering, extremisme en spionage.

'De AIVD is verantwoordelijk voor alle veiligheidsmaatregelen in Nederland'

De AIVD levert informatie over dreiging op basis waarvan andere partijen (bijvoorbeeld de politie) passende veiligheidsmaatregelen kunnen nemen. Als er bijvoorbeeld sprake is van een terroristische dreiging in Nederland, dan leveren wij informatie aan de politie en andere belanghebbende partijen en is de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) verantwoordelijk voor de te nemen veiligheidsmaatregelen.

'De AIVD werkt alleen in Nederland'

De veiligheid van Nederland houdt niet op bij de grens, dus voor ons werk geldt hetzelfde. De AIVD volgt ontwikkelingen in binnen- en buitenland om te kijken wat de mogelijke gevolgen zijn voor de veiligheid in Nederland.

Het is van cruciaal belang over de juiste informatie op regionaal, landelijk en internationaal niveau te beschikken. Wij werken in Nederland nauw samen met verschillende instanties, waaronder de regionale inlichtingendiensten (RID's). Zij zijn als het ware de oren en de ogen van de AIVD in de regio’s van Nederland. De AIVD heeft daarnaast contact met buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten over de hele wereld.

'De AIVD houdt het privéleven van publieke figuren in de gaten'

De AIVD onderzoekt mogelijke dreigingen tegen publieke figuren en niet hun privéleven.

'De AIVD kan iedereen afluisteren'

De AIVD heeft de bijzondere bevoegdheid om in bepaalde gevallen iemand af te luisteren, bijvoorbeeld door middel van een telefoontap. Wij plaatsen niet zonder reden afluisterapparatuur of een telefoontap. Hiervoor moet de nationale veiligheid in het geding zijn. Bovendien moet de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties er toestemming voor geven. Alle regels waaraan de AIVD zich moet houden, staan in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2017).

'De AIVD heeft toegang tot alle computersystemen'

Het is niet waar dat wij toegang hebben tot de gegevensbestanden van alle instellingen en organisaties. Als de AIVD voor een onderzoek toegang nodig heeft tot bepaalde data, moet de dienst hiervoor toestemming vragen aan de beheerder van die gegevens. Die beheerder is niet verplicht mee te werken. Die verplichte medewerking geldt wel voor politie, justitie en douane, en ook voor telecomaanbieders: zij moeten gegevens overdragen als wij vinden dat dat nodig is.

'De AIVD houdt over iedereen dossiers bij'

De AIVD doet onderzoek naar mogelijke dreigingen voor onze nationale veiligheid. Daarbij kunnen personen en organisaties in beeld komen waarover het noodzakelijk is gegevens te verzamelen en die vast te leggen. Dossiers bijhouden over iedereen in Nederland gebeurt niet en zou in strijd zijn met de wet.

'De AIVD heeft invloed op de samenstelling van het kabinet'

De AIVD wil en mag op geen enkele manier invloed hebben op het democratische proces in Nederland. De dienst heeft juist tot taak om bedreiging van democratische principes te onderzoeken. Dat geldt dus voor verkiezingen, maar ook voor de kabinetsformatie.

'De AIVD adviseert over de geschiktheid van bewindslieden'

De formateur geeft aan verschillende organisaties, waaronder de AIVD, de opdracht de kandidaat-bewindslieden te screenen. De AIVD-screening bestaat uit een check of de kandidaat-bewindslieden voorkomen in de eigen informatiesystemen van de AIVD. Wij rapporteren aan de formateur of en hoe iemand eventueel voorkomt in de systemen. Wij geven daarbij géén advies over de geschiktheid van de bewindslieden. Het uiteindelijke besluit wordt dus genomen door de formateur zelf.

Lees hier meer over de screening van kandidaat-bewindspersonen door de AIVD.

'Niemand controleert de AIVD'

Dit is niet waar en zou niet passen in de democratische rechtsstaat waar de AIVD juist voor strijdt. De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) is een onafhankelijke commissie die controleert en beoordeelt of wij ons werk volgens de wet uitvoeren. De CTIVD heeft toegang tot alle informatie van de AIVD en brengt openbare rapporten uit over haar onderzoeken.

Daarnaast legt de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties regelmatig verantwoording af aan het parlement over het werk van de AIVD. Dat gebeurt zowel in het openbaar als in beslotenheid. Verder kijkt de Nationale Ombudsman naar klachten over de AIVD en ook kan de rechter gevraagd worden te oordelen over ons handelen. De financiële uitgaven van de dienst worden gecontroleerd door de Algemene Rekenkamer.

Lees meer over de controle op de AIVD.

'De AIVD beveiligt de leden van het Koninklijk Huis'

De Dienst Bewaken en Beveiligen, onderdeel van de Landelijke Eenheid van de nationale politie beveiligt (de leden van) het Koninklijk Huis. Als wij een mogelijke dreiging constateren voor leden van het Koninklijk Huis, wordt dit uiteraard gedeeld met de belanghebbende samenwerkingspartners, zodat de juiste veiligheidsmaatregelen getroffen kunnen worden.

'De AIVD kijkt alleen naar terroristen'

De AIVD heeft meer aandachtsvelden dan alleen terrorisme. Wij doen onder andere ook onderzoek naar radicalisering, cyberdreiging, proliferatie, extremisme en spionage door andere landen in Nederland. Daarnaast zijn wij verantwoordelijk voor de uitvoering van veiligheidsonderzoeken voor vertrouwensfuncties in Nederland. Ook wint de AIVD politieke inlichtingen in over het buitenland en maakt de AIVD dreigingsanalyses om personen en objecten zo goed mogelijk te kunnen beveiligen.

'De AIVD helpt terroristen door openlijk informatie te geven over onderzoeken'

De AIVD brengt geen informatie naar buiten die, op wat voor manier dan ook, lopende onderzoeken en daarmee de nationale veiligheid zou kunnen bedreigen. Dat is zelfs tegen de wet.

'De AIVD kan medewerkers van elk bedrijf screenen'

De AIVD verricht alleen veiligheidsonderzoeken naar personen die in een vertrouwensfunctie gaan werken of al werken. De AIVD screent dus geen medewerkers van willekeurige bedrijven, tenzij sprake is van een vertrouwensfunctie. Dan moet de werknemer toestemming geven voor het uitvoeren van een veiligheidsonderzoek.

Bekijk het dossier Veiligheidsonderzoeken.

'De AIVD onderzoekt alle moskeeën in Nederland'

De AIVD onderzoekt mogelijke dreigingen voor de staatsveiligheid, de democratische rechtsorde en, zoals het in de wet staat, ‘andere gewichtige belangen van de staat’. Vaak wordt gedacht dat wij alle moskeeën in Nederland in de gaten houden, omdat er in moskeeën eventueel radicale moslims actief zouden zijn. Deze veronderstelling klopt niet. Wij onderzoeken het fenomeen radicalisering en kijken daarbij naar mogelijke brandhaarden van radicalisering. Het is een onjuist beeld dat elke moskee een risico voor de nationale veiligheid vormt.

'Alles wat de AIVD weet, houdt hij voor zich'

Als de AIVD een mogelijke dreiging constateert, worden andere belanghebbende partijen (bijvoorbeeld politie en justitie) geïnformeerd met een ambtsbericht, om hen in staat te stellen te handelen. Daarin staat alle informatie die de AIVD kan delen. Belangrijk hierbij is wel dat de AIVD nooit bronnen of gebruikte onderzoeksmethoden prijs kan geven. Bronbescherming is namelijk een onaantastbaar uitgangspunt voor de AIVD.

Lees meer over het ambtsbericht van de AIVD.