Wie controleert de AIVD?

In een democratisch land is het gepast de controle van en sturing op een inlichtingen- en veiligheidsdienst als de AIVD goed te regelen. Een dienst moet verantwoording afleggen voor zijn werk, zeker omdat hij beschikt over bijzondere bevoegdheden. Dat is in Nederland zorgvuldig geregeld.

Sturing

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) draagt de politieke verantwoordelijkheid voor het functioneren en de taakuitoefening van de dienst.

In de Raad voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (RIV) bespreken de minister-president en de ministers van BZK, Veiligheid en Justitie, Defensie en Buitenlandse Zaken vraagstukken op het terrein van de nationale veiligheid. De RIV is een onderraad van de ministerraad.

Het Comité Verenigde Inlichtingendiensten Nederland (CVIN) bereidt de vergaderingen van de RIV voor. Het CVIN staat onder leiding van de coördinator op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, de secretaris-generaal van het Ministerie van Algemene Zaken. In het CVIN zitten ook het hoofd van de AIVD en de directeur van de MIVD.

Terrorisme-gerelateerde onderwerpen worden voorbereid in het Gezamenlijk Comité Terrorismebestrijding (GCT). Voorzitter hiervan is de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid van het Ministerie van Veiligheid en Justitie.

Controle en verantwoording

Parlementaire controle

De minister legt verantwoording af aan het parlement over het functioneren en de taakuitoefening van de dienst. Dat gebeurt in het openbaar aan de Tweede Kamer als geheel of aan de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken.

Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten

De Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD) is een commissie van de Tweede Kamer belast met de parlementaire controle op de AIVD en de MIVD, waar het gaat om de geheime aspecten van het werk.

De AIVD verwerft en verwerkt voor zijn taken veelal vertrouwelijke en staatsgeheime informatie. Daarover kan vaak niet in het openbaar verantwoording worden afgelegd. De CIVD is opgericht om het parlement toch te kunnen informeren over de werkzaamheden.

In de CIVD zitten alle fractievoorzitters van de partijen die bij de laatste verkiezingen zijn verkozen. Afsplitsingen van partijen zitten daar niet in, maar nieuwgekozen fractievoorzitters weer wel. De voorzitter van de grootste partij is de voorzitter van de commissie.

De leden van de CIVD zijn niet speciaal gescreend, omdat de leden van het parlement vanuit het oogpunt van de scheiding der machten, niet gescreend worden. Anders zou de minister van Binnenlandse Zaken, via de AIVD, invloed kunnen uitoefenen op de samenstelling van het parlement. De leden zijn wel gehouden aan de wettelijke geheimhoudingsverplichting.

Alle stukken van de CIVD (inclusief agenda en verslag) zijn geheim. Deze worden niet aan de leden verstrekt, maar zijn slechts ter inzage. De leden kunnen de stukken, vanwege het geheime karakter, niet laten lezen aan of bespreken met fractiegenoten of adviseurs.

Wel brengt de CIVD jaarlijks een jaarverslag uit, waarin terugblikkend wordt gerapporteerd hoe vaak de CIVD bij elkaar is geweest. Ook staat er globaal in wat de gespreksonderwerpen zijn geweest.

Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten

De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) houdt toezicht op de AIVD en de MIVD. De commissie oefent achteraf toezicht uit op de rechtmatigheid van de uitvoering van zowel de Wiv 2002 als de Wet veiligheidsonderzoeken. Onder wettelijke verplichting tot geheimhouding krijgt de commissie inzicht in alle gewenste gegevens. De rapporten zijn grotendeels openbaar.

Jaarverslag

De AIVD is verplicht jaarlijks een openbaar verslag uit te brengen dat terugblikt op de aandachtsgebieden in het afgelopen jaar en zicht geeft op de aandachtsgebieden in het lopende jaar.