De Wiv 2002 versus Wiv 2017

De huidige Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) stamt alweer uit 2002. De nieuwe Wiv geeft de AIVD modernere bevoegdheden om informatie op dreiging te onderzoeken en waarborgt het recht op privacy. Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen de oude en de nieuwe Wiv?

Meer controle door CTIVD en TIB

In de Wiv 2017 zijn de bevoegdheden van de AIVD (en MIVD) gemoderniseerd. Deze gaan hand in hand met betere controles. Dit gebeurt vooraf, tijdens én achteraf.

De onafhankelijk opererende Commissie van Toezicht op de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (CTIVD) controleert gedurende het hele proces het werk van de AIVD. Deze commissie kijkt of de AIVD zijn werk zorgvuldig en rechtmatig heeft gedaan. De CTIVD heeft altijd onbelemmerd toegang tot alle systemen van de AIVD. Ook mag de toezichthouder informatie vragen aan alle medewerkers.

Onder de Wiv 2017 vindt ook vooraf een controle plaats. Dit is een taak van de zogeheten Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB). Deze commissie bestaat uit drie leden, waarvan twee rechter of oud-rechters zijn. Het derde lid is technisch expert. Zij toetsen vooraf verzoeken van de AIVD om een bijzondere bevoegdheid te kunnen gebruiken. In de oude wet bestond deze toetsingscommissie nog niet.

Voor de inzet van bijna alle bijzondere bevoegdheden is goedkeuring nodig van de minister van Binnenlandse Zaken. In de nieuwe Wiv komt daar de TIB bij.

Interceptie via ether en kabel

Waar vroeger vrijwel alle communicatie via de ether, dus door de lucht, liep, gaat die nu vooral over de kabels. Kabels waar wij nu niet zonder meer bij mogen, ook niet als kwaadwillenden daar informatie met elkaar delen. Op dit moment mag dat alleen als we een persoon of specifieke organisatie hebben kunnen identificeren. Om de nationale veiligheid te kunnen waarborgen, hebben wij daarom modernere bevoegdheden nodig.

Met de nieuwe Wiv kan de AIVD de communicatie ook op de kabel onderzoeken. Hoe dit onderzoek in zijn werk gaat, staat op de pagina Onderzoeken digitale datastromen (OOG-interceptie).

De AIVD doet gericht onderzoek. De Nederlandse regering bepaalt waar de AIVD onderzoek naar doet. Gegevens mogen alleen worden verzameld en bewaard als die verband houden met de onderzoeken waartoe de regering opdracht heeft gegeven. Andere informatie mag niet door de AIVD worden verzameld of opgeslagen.

Voor gegevens die wel worden bewaard geldt een strikte bewaartermijn. De TIB moet meermalen toestemming geven voor het verzamelen en analyseren van gegevens die door de ether gaan of over kabels lopen. Daarnaast worden er heldere controles uitgevoerd door de CTIVD.

Hacking: bevoegdheden en verplichtingen

Dat de AIVD mag hacken is niet nieuw. In de nieuwe Wiv staat wel uitvoerig beschreven welke bevoegdheden hier precies bij horen. Ook zijn er regels opgesteld over het opvragen van gegevens uit de 'cloud'. Gegevens staan tegenwoordig niet meer op een enkele computer, maar zijn verspreid over meerdere servers. Met de nieuwe Wiv kunnen wij dergelijke gegevens wel opvragen.

Celmateriaal voor een DNA-profiel

De AIVD kan celmateriaal verzamelen voor het opstellen van een DNA-profiel, waarmee de identiteit van een persoon kan worden vastgesteld of geverifieerd. Na bijvoorbeeld een aanslag is het DNA-profiel soms de enige mogelijkheid om de identiteit van de dader vast te stellen.

Dit is de enige reden waarvoor de AIVD een DNA-profiel mag samenstellen. Het verzamelde celmateriaal mag nadrukkelijk niet worden gebruikt voor het in kaart brengen van gezondheidskenmerken.

Gegevens delen met het buitenland

Om de nationale veiligheid te kunnen beschermen is samenwerking met buitenlandse diensten onmisbaar. Samenwerken mag echter niet zomaar. Daarvoor gelden strenge voorwaarden.

In de wet zijn vijf criteria opgenomen, zoals de mensenrechtensituatie en de democratische inbedding. Zelfs al voldoet een dienst aan deze criteria, dan nog kunnen niet zomaar gegevens worden gedeeld: in veel gevallen moet de minister van Binnenlandse Zaken apart toestemming geven. Ook op dit proces houdt de CTIVD toezicht.

← Ga terug naar: waarom is een nieuwe Wiv nodig?
→ Ga verder naar: toezicht en privacy