De islam kent verschillende stromingen die ondanks hun niet-gewelddadige karakter toch radicaal genoemd kunnen worden. Eén van de stromingen is het salafisme.

Het gaat hier niet om de geloofsleer van de islam op zichzelf, maar om de manier waarop onderdelen van dit geloof worden opgelegd aan anderen. Vooral wanneer de ander daarbij beperkt wordt in het maken van individuele keuzes.

Het salafisme kreeg in de afgelopen jaren veel aandacht van zowel de media als de politiek, vanwege de onverdraagzame, isolationistische en antidemocratische boodschap die uitgedragen wordt.

Verschillende fundamentalistische stromingen

Het salafisme is een verzamelterm voor fundamentalistische stromingen binnen de soennitische islam. De scheidslijn tussen de verschillende stromingen is in de praktijk vaak niet duidelijk. Steeds vaker lijken verschillende groepen elkaar op te zoeken als dat voor hen nuttig is.

De salafistische beweging vormt een minderheid onder de soennitische moslims in Nederland. Het precieze aantal volgelingen is moeilijk vast te stellen vanwege de diversiteit en diffuse begrenzing van de beweging.

Terug naar de zuivere islam

Salafisten streven naar een terugkeer naar de fundamenten van de islam. Hierbij verwerpen ze de rechtsscholen die door de eeuwen heen de islamitische wetten op verschillende manieren geïnterpreteerd hebben. Deze terugkeer naar de ‘zuivere islam’ rechtvaardigt voor veel salafisten het aannemen van een rol als de zelfbenoemde voorhoede van de geloofsgemeenschap; zij zien zich vaak als vertegenwoordigers van de enige juiste vorm van religieuze beleving binnen de islam.

Actieve ‘heropvoeding’

De AIVD constateert al enige tijd dat salafisten in toenemende mate deze specifieke vorm van geloofsbeleving aan anderen proberen op te leggen door zich actief op morele 'heropvoeding' van de gehele soennitische geloofsgemeenschap te richten.

Een voorbeeld van dergelijke activiteiten zijn de pogingen van salafistische jongeren om voet aan de grond te krijgen in verschillende gematigde moskeeën en moskeebesturen. In een aantal gevallen werd geweld hierbij niet geschuwd.

Kwetsbare groepen

Daarnaast proberen salafistische moskeeën en organisaties hun achterban uit te breiden door het aanspreken van kwetsbare groepen waaronder kinderen en vluchtelingen. Middels het aanbieden van onderwijs, hetzij op basisscholen ofwel met buitenschoolse onderwijsactiviteiten, proberen zij kinderen en jonge volwassenen in hun invloedssfeer te krijgen. De kinderen leven hierdoor veelal afgezonderd van de maatschappij. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat de kinderen in een aantal gevallen nadrukkelijk geleerd wordt zich zoveel mogelijk actief af te keren van de maatschappij waarin zij leven.

Grenzen van de wet

In hun pogingen het salafisme breder te verspreiden, zoeken salafisten regelmatig de grenzen van de wet op, maar gaan ze hier bewust zelden overheen. De hierboven genoemde voorbeelden zijn dan ook veelal niet strafbaar. De AIVD bestempelt dergelijke gedragingen echter wel als onwenselijk. Deze onwenselijkheid komt voort uit het veelal dwingende karakter waarmee salafisten een onverdraagzame isolationistische en antidemocratische boodschap aan andere moslims opleggen. Daarmee wordt de individuele keuzevrijheid van deze anderen beperkt.

In 2015 schreef de AIVD samen met de NCTV een rapport over het salafisme in Nederland.

Jihadi-salafisme

Het jihadi-salafisme onderscheidt zich van andere salafistische stromingen door onder meer het goedkeuren van het gebruik van geweld. Meer over jihadistisch terrorisme in het dossier terrorisme.