Aangestuurde, gestimuleerde en geïnspireerde aanslagen

De aanslagen in Parijs (november 2015) en Brussel (maart 2017) zijn gruwelijke voorbeelden van aanslagen die zijn aangestuurd, gecoördineerd en voorbereid door ISIS. Het plegen van dit soort aanslagen is steeds moeilijker geworden nu ISIS nog nauwelijks gebied controleert in Syrië en Irak.

Aangestuurde aanslagen

Ondertussen heeft ISIS wel grote behoefte om aanslagen uit naam van de groepering te plegen om een positie te behouden als prominente internationale jihadistische organisatie. Sinds een paar jaar zijn gestimuleerde en geïnspireerde aanslagen dan ook cruciaal voor ISIS.

Sinds september 2014 is geen nadrukkelijke goedkeuring van de ISIS-leiding meer nodig voor het plegen van aanslagen.

Vanaf dat moment kunnen individuele ISIS-leden in Syrië en Irak zonder toestemming aanhangers stimuleren om aanslagen te plegen en krijgen ISIS-aanhangers in het Westen de belofte dat ISIS hun aanslag, hoe klein ook, op zal eisen. Aanhangers die niet uit kunnen reizen worden zelfs onder druk gezet om over te gaan tot het plegen van een aanslag.

Gestimuleerde aanslagen

Bij gestimuleerde aanslagen coachen individuele ISIS-leden in Syrië en Irak of elders aspirant-aanslagplegers in hun aanslagplannen en stimuleren ze om de plannen daadwerkelijk uit te voeren. Dit kunnen mensen zijn uit hun eigen netwerk of ISIS-aanhangers met wie ze (slechts) virtueel in contact staan.

Door ISIS-leden gestimuleerde aanslagen kunnen kleinschalig zijn. Het is echter ook mogelijk dat er meer grootschalige aanslagplannen worden ontwikkeld.

De dreiging van gestimuleerde aanslagen tegen Nederland is in potentie hoog. Wanneer terroristen in Syrië of Irak een aanslag in Nederland willen plannen, kunnen contacten van Nederlandse uitreizigers hiervoor worden ingezet.

Gestimuleerd Geïnspireerd
Deze tabel licht de verschillen uit tussen gestimuleerde en geïnspireerde aanslagen.
Coaching door ISIS-leden Handelen alleen
Relatief vaak vrouwen en minderjarigen Vooral mannen
Relatief jong Relatief wat ouder

Geïnspireerde aanslagen

Propaganda van ISIS is zeer sterk en effectief en bevat onder meer oproepen om aanslagen in eigen land te plegen. Vaak claimt ISIS de aanslag en noemt de aanslagpleger "soldaat van het kalifaat". Bij geïnspireerde aanslagen is geen sprake van aansturing of aanmoediging door ISIS-leden in Syrië of elders.

Geïnspireerde aanslagplegers zijn over het algemeen geen teruggekeerde jihadisten uit een strijdgebied, sommigen hebben wel een eerdere, mislukte poging gedaan om uit te reizen, waardoor ze mogelijk gefrustreerd zijn geraakt.

Veruit de meeste ISIS-geïnspireerde aanslagplegers handelen alleen bij het voorbereiden en plegen van de aanslag. Ze kunnen wel met behulp van een grotere groep geradicaliseerd zijn, fysiek of online. Een groot deel van de geïnspireerde aanslagplegers heeft in meer of mindere mate ISIS-propaganda geconsumeerd.

Veruit de meeste geïnspireerde aanslagen worden met messen of andere slag- of steekwapens gepleegd. Ze zijn gemakkelijk verkrijgbaar en daarmee laagdrempelig. Aanslagen met auto’s of vrachtwagens als aanslagmiddel komen sinds de aanslag in het Franse Nice (juli 2016) ook steeds vaker voor.

Door ISIS-geïnspireerde aanslagenUitreizen is de laatste jaren steeds lastiger geworden. Het aantal door ISIS-geïnspireerde aanslagen in westerse landen neemt toe.

2014 - 2016/2017

Van ISIS tot Al Qaida

Naast de dreiging die uitgaat van ISIS, blijft de dreiging bestaan van grootschalige aanslagen in Europa door Al Qaida.