Uitreizigers, terugkeerders en thuisblijvers

De jihadistische dreiging voor Nederland is onder meer afkomstig van personen die willen uitreizen naar Syrië om daar deel te nemen aan de strijd. Bij terugkeer kunnen zij hier een gevaar vormen. Er zijn ook jihadisten die wel willen vertrekken, maar van wie de uitreispoging wordt gefrustreerd. Sommigen willen helemaal niet weg maar hier de wapens oppakken, daarbij gevoed door jihadistische propaganda.

Uitreizigers

Voor zover de AIVD heeft onderkend zijn er uit Nederland ongeveer 300 personen met jihadistische intenties succesvol uitgereisd naar Syrië en Irak. Een derde van hen is vrouw. Het leeuwendeel is aangesloten bij ISIS, een klein deel bij Ha'yat Tahrir al-Sham (voorheen: Tahrir al-Sham).

Leven bij ISIS

Van het aantal uitreizigers zijn circa 75 personen omgekomen en ongeveer 50 mensen teruggekeerd. Dat betekent dat er momenteel ongeveer 140 Nederlanders met jihadistische intenties aanwezig zijn in Syrië en Irak.

Publicatie 'Leven bij ISIS', januari 2016.

Minderjarigen

In Syrië en Irak verblijven minstens 175 minderjarigen met een Nederlandse link. Dit betekent dat zij een of twee ouders hebben met de Nederlandse nationaliteit of ouders die langere tijd in Nederland hebben gewoond. Minder dan een derde van de minderjarigen is door een of beide ouders meegenomen naar het strijdgebied, ruim twee derde is daar geboren.

Dit betekent dat meer dan de helft van de minderjarigen jonger is dan 4 jaar. De verhouding jongen-meisje is ongeveer gelijk. De meerderheid van de kinderen bevond zich bij ISIS.

Nog geen 10% van de minderjarigen is 9 jaar of ouder en zou dus, gezien hun leeftijd, training hebben kunnen ontvangen van ISIS en ingezet zijn voor de strijd. Dit geldt zeer waarschijnlijk niet voor meisjes bij ISIS en minderjarigen die zich bijvoorbeeld bij Al Qaida-gerelateerde strijdgroepen bevinden.  

Het blijft lastig signalen van zwangerschappen en geboorten in het strijdgebied op te vangen of te bevestigen, vooral van bijvoorbeeld Nederlandse uitreizigers die met lokale vrouwen zijn getrouwd.  

De inschatting van de rol en dreiging van minderjarigen bij ISIS staat beschreven in de publicatie 'Minderjarigen bij ISIS' uit april 2017.

Terugkeerders

In Nederland zijn ongeveer 50 personen uit het strijdgebied teruggekeerd, van hen is een derde vrouw. De meesten van hen waren al voor 2015 terug en hebben doorgaans slechts kort in Syrië verbleven.

ISIS maakt het leden en hun gezinnen steeds moeilijker om uit Syrië en Irak te vertrekken. Meer dan tien kinderen maakten tot nu toe met hun ouders de reis naar het strijdgebied en weer terug. Deze kinderen waren allemaal jonger dan negen jaar en zijn daarom niet meegeteld als terugkeerders. 

Terugkeerders in beeld

De AIVD verwacht dat het aantal terugkeerders de komende tijd (druppelsgewijs) stijgt, omdat ISIS steeds verder in het nauw gedreven wordt. Van toekomstige terugkeerders kan een grotere dreiging uitgaan, omdat zij langer in het strijdgebied verbleven, meer gevechtservaring hebben opgedaan, ideologisch gehard zijn en aan hun jihadistische netwerk hebben gebouwd. Kinderen ouder dan negen jaar worden wel meegeteld als terugkeerders. 

Publicatie 'Terugkeerders in beeld', februari 2017.

Op de website van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) is de aanpak terugkeerders te vinden. Hierin wordt een overzicht gegeven van de maatregelen die worden ingezet om de potentiële dreiging die van terugkeerders uitgaat te verminderen.

Aantallen Nederlandse uitreizigers en terugkeerders per 1 oktober 2018
Personen uitgereisd naar Syrië en Irak Circa 310
Personen met jihadistische intenties aanwezig in Syrië en Irak Circa 140
Overige (*) Circa 35
Personen teruggekeerd uit Syrië en Irak Circa 55
Personen gesneuveld bij de strijd in Syrië en Irak Circa 80

(*) Overig

Uitreizigers die niet meer in strijdgebied verblijven, maar (nog) niet beschouwd kunnen worden als terugkeerders, vallen onder de categorie Overig. Door de recente ontwikkelingen in Syrië/Irak verlaten uitreizigers het strijdgebied in toenemende mate. Deze personen bevinden zich bijvoorbeeld in vluchtelingenkampen of zijn elders in de regio aangehouden.

Thuisblijvers

Niet alle jihadisten in Nederland willen vertrekken. Er zijn er ook die in plaats daarvan in eigen land strijd willen voeren, wat kan betekenen dat ze hier een aanslag willen plegen. De oproepen van zowel Al Qaida als ISIS om in eigen land aanslagen te plegen, werken daarbij stimulerend.