Uitreizigers en terugkeerders

De jihadistische dreiging voor Nederland is onder meer afkomstig van personen die zijn uitgereisd naar Syrië om daar deel te nemen aan de strijd. Bij terugkeer kunnen zij hier een gevaar vormen.

Uitreizigers

De AIVD heeft onderkend dat uit Nederland ongeveer 310 personen met jihadistische intenties succesvol zijn uitgereisd naar Syrië en Irak. Een derde van hen is vrouw. Het leeuwendeel is aangesloten bij ISIS, een klein deel bij Ha'yat Tahrir al-Sham (voorheen: Tahrir al-Sham).

Minderjarigen 

In Syrië en Irak verblijven minstens 175 minderjarigen met een Nederlandse link. Dit betekent dat zij een of twee ouders hebben met de Nederlandse nationaliteit of ouders die langere tijd in Nederland hebben gewoond. Minder dan een derde van de minderjarigen is door een of beide ouders meegenomen naar het strijdgebied, ruim twee derde is daar geboren.

Dit betekent dat meer dan de helft van de minderjarigen jonger is dan 4 jaar. De verhouding jongen-meisje is ongeveer gelijk. De meerderheid van de kinderen bevond zich bij ISIS.

Nog geen 10% van de minderjarigen is 9 jaar of ouder en zou dus, gezien hun leeftijd, training hebben kunnen ontvangen van ISIS en ingezet zijn voor de strijd. Dit geldt zeer waarschijnlijk niet voor meisjes bij ISIS en minderjarigen die zich bijvoorbeeld bij Al Qaida-gerelateerde strijdgroepen bevinden.  

Het blijft lastig signalen van zwangerschappen en geboorten in het strijdgebied op te vangen of te bevestigen, vooral van bijvoorbeeld Nederlandse uitreizigers die met lokale vrouwen zijn getrouwd.

Terugkeerders

In Nederland zijn ongeveer 55 personen die uit het strijdgebied zijn teruggekeerd, van hen is een derde vrouw. De meesten van hen waren al voor 2015 terug en hebben doorgaans slechts kort in Syrië verbleven.

Meer dan 10 kinderen maakten tot nu toe met hun ouders de reis naar het strijdgebied en weer terug. Deze kinderen waren allemaal jonger dan 9 jaar en zijn daarom niet meegeteld als terugkeerders.

Van toekomstige terugkeerders kan een grotere dreiging uitgaan, omdat zij langer in het strijdgebied verbleven, meer gevechtservaring hebben opgedaan, ideologisch gehard zijn en aan hun jihadistische netwerk hebben gebouwd. Kinderen ouder dan 9 jaar worden wel meegeteld als terugkeerders.

Op de website van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) is de aanpak terugkeerders te vinden. Hierin wordt een overzicht gegeven van de maatregelen die worden ingezet om de potentiële dreiging die van terugkeerders uitgaat te verminderen.

Cijfers van uitreizigers, terugkeerders en gesneuvelden

Aantallen Nederlandse uitreizigers en terugkeerders per 1 januari 2019
Personen uitgereisd naar Syrië en Irak Circa 310
Personen met jihadistische intenties aanwezig in Syrië en Irak Circa 135
Overige (*) Circa 35
Personen teruggekeerd uit Syrië en Irak Circa 55
Personen gesneuveld bij de strijd in Syrië en Irak Circa 85

(*) Overig

Uitreizigers die niet meer in strijdgebied verblijven, maar (nog) niet beschouwd kunnen worden als terugkeerders, vallen onder de categorie Overig. Door de recente ontwikkelingen in Syrië/Irak verlaten uitreizigers het strijdgebied in toenemende mate. Deze personen bevinden zich bijvoorbeeld in vluchtelingenkampen of zijn elders in de regio aangehouden.