Jihadistische ideologie

Jihad betekent letterlijk ‘inspanning voor God'. En dat kan betekenen: om als goed gelovige moslim te leven, maar ook: de strijd voeren om de islam te verdedigen. De AIVD doet onderzoek naar dat deel van het jihadisme waarin de verheerlijking van de gewelddadige jihad centraal staat.

De term jihad heeft binnen de islam dus twee betekenissen:

  • de innerlijke of grote jihad is de innerlijke strijd van een gelovige om als goed moslim te leven.
  • de uiterlijke of kleine jihad betekent de gewapende strijd om de islam te verdedigen.

Jihadisten rekken de tweede betekenis op naar niet alleen een defensieve strijd. Zij zetten deze om naar offensieve daden die, als dat nodig is, ook buiten islamitische landen gevoerd moet worden.

Gewelddadige jihad

De gedachte achter de jihadistische ideologie is dat de islamitische wereld in een crisis verkeert. Deze crisis kan tot een einde komen door:

  • de beëindiging van de westerse invloed in de islamitische wereld;
  • de herovering van het land van de islam;
  • de stichting van een wereldwijd kalifaat met invoering van de sharia.

Heilige oorlog

Jihadistisch terroristen zijn van mening dat ze een heilige oorlog voeren tegen de vijanden van de islam. Zij menen op te komen voor de belangen van de islam en voor de belangen van alle moslims, overal ter wereld. Jihadisten beschouwen zich als de voorhoede van deze wereldwijde moslimgemeenschap, de ummah.

Sommige fundamentalistische moslims beschouwen de jihad als de zesde zuil van de islam, het is een religieus gebod. Deze verbondenheid betekent voor moslims in andere landen een rechtvaardiging voor het plegen van een aanslag in bijvoorbeeld Nederland, omdat Nederland gerekend wordt tot ‘de vijanden van de islam'. Bijvoorbeeld vanwege de deelname van Nederland aan de strijd tegen Islamitische Staat in Irak en al-Sham (ISIS). Jihadisten gebruiken in dit soort gevallen vaak een combinatie van argumenten.

Ummah

De wereldwijde moslimgemeenschap is een belangrijk aspect van de islam. Die gemeenschapszin geeft aan dat er een band is tussen alle moslims. Sommige jihadisten trekken die gedachte door en stellen dat ieder conflict waar moslims bij betrokken zijn, van belang is voor hun broeders en zusters elders in de wereld. In die redenering geeft dit vervolgens voor alle moslims de verplichting om deel te nemen aan de strijd die bijdraagt aan de bevrijding van andere moslims.

Ontstaan van de ideologie

De gewelddadige strijd tegen de machthebbers in de islamitische wereld is met name gepropageerd door de Egyptenaar Sayyid Qutb in de jaren zestig van de vorige eeuw.
Dit hangt nauw samen met de strijd tegen de ‘verre vijand', dat zijn met name de Verenigde Staten, die de corrupte regimes in de islamitische landen in het zadel zouden houden. De wereldwijde gewelddadige jihad tegen het Westen werd in de jaren '80 verwoord door een van de grondleggers van Al Qaida, de Palestijn Abdullah Azzam. Osama bin Laden en Ayman al-Zawahiri hebben deze ideologie uitgebouwd.

De jihadistische ideologie heeft zich vooral in Egypte ontwikkeld en is verder gevoed door de strijd tegen de Sovjet-Unie in Afghanistan in de jaren ‘80 en de samenwerking van Saoedi-Arabië met de Verenigde Staten in de strijd tegen Saddam Hoessein na de Irakese bezetting van Koeweit begin jaren ‘90.

De ideologie gaat gepaard me strikte regels op het gebied van cultuur en maatschappij, onder meer via de invoering van de sharia.