ISIS als totalitair regime

ISIS heeft zich ontwikkeld tot een totalitair regime. Negatieve signalen over het tegenvallende leven in het kalifaat worden uit alle macht gesmoord. Met name de niet-Syriërs die naar ISIS-gebied zijn afgereisd worden onder druk gezet om een positief beeld uit te dragen aan familie en vrienden: de potentiële nieuwe rekruten.

Klachten over het dure eten, smerige huizen, slechte medische voorzieningen of de activiteiten van het veiligheidsapparaat bereiken dan ook slechts zeer zelden jihadistische kringen in Nederland, omdat het simpelweg te gevaarlijk is om vanuit Syrië en Irak het kalifaat met het huidige angstklimaat bij ISIS af te vallen. Overigens bestaat dan ook nog de kans dat dergelijke verhalen door ISIS-aanhangers worden weggezet als ‘westerse propaganda’.

Hoe meer ISIS te maken krijgt met (militaire) nederlagen, hoe hoger de interne druk. Tegenstand en afwijkende meningen worden met geweld de kop in gedrukt. De paranoia in de rangen van ISIS neemt toe. ISIS vreest dat bewoners het kalifaat uit angst voor de luchtaanvallen en uit ontevredenheid over militaire en financiële tegenvallers massaal willen verlaten. Voor een groepering waarbij de plicht om je te vestigen in ISIS-gebied centraal staat, leidt (massa-)desertie tot aanzienlijke imagoschade. ISIS maakt het leden en hun gezinnen daarom steeds moeilijker om uit Syrië of Irak te vertrekken. Zelfs voor een tijdelijk bezoek aan Turkije is toestemming van ISIS nodig. Doordat sommige leden de groepering de rug toekeren terwijl ze slechts toestemming van ISIS hadden om het gebied te verlaten voor bijvoorbeeld medische redenen, wordt het steeds moeilijker om een dergelijke permissie te krijgen. Zo krijgen vrouwen die complicaties bij een bevalling verwachten geen toestemming meer om een ziekenhuis buiten ISIS-gebied te bezoeken.

Ook neemt binnen ISIS de angst toe dat vijandelijke overheden of strijdgroepen de groepering proberen te infiltreren. Uit angst voor gerichte luchtaanvallen op prominente locaties of personen wil ISIS voorkomen dat externe partijen voor hen nuttige informatie vergaren. ISIS is bang dat kwaadwillenden bewust inlichtingen wegsluizen, die voor de groepering schadelijk zijn, maar ook vrezen zij dat bewoners onbedoeld bijvoorbeeld locatiegegevens prijsgeven.

Rol van het veiligheidsapparaat

De verdere verkramping van de ISIS-leiding als gevolg van een groeiend wantrouwen richting de eigen mensen draagt verder bij aan de angstcultuur binnen ISIS. Het veiligheidsapparaat van ISIS krijgt een steeds belangrijkere rol. Veiligheidspersoneel doet onderzoek naar vermeende spionnen en deserteurs, door informatie te verzamelen en verdachten te verhoren of martelen. Als er volgens een sharia-rechtbank voldoende ‘bewijs’ is verzameld voor spionage of plannen voor desertie, wordt de betrokkene ter dood veroordeeld.

Om deze taken uit te kunnen voeren, probeert het veiligheidsapparaat van ISIS steeds meer informatie te verzamelen over de bewoners van het door de groepering bezette gebied. Hiernaast wil ISIS de controle hebben en houden over de communicatie van de eigen leden met personen buiten Syrië of Irak. Het is in Raqqah bijvoorbeeld niet toegestaan om gebruik te maken van draadloos internet. Internetten kan alleen in door ISIS goedgekeurde internetcafés, waar zorgvuldig wordt bijgehouden wie welke sites bezoekt. In sommige gebieden is zelfs toestemming nodig van een militair leider of emir om informatie buiten ISIS-gebied te verspreiden. Wie dit nalaat, moet voor een sharia-rechtbank verschijnen.

Verder proberen veiligheidsfunctionarissen van ISIS informatie te vergaren onder de bevolking, door op zoek te gaan naar personen die het kalifaat openlijk bekritiseren. Als iemand een afwijkende mening uitdraagt, wijzen andere ISIS-leden hem terecht. Het is dan ook erg gevaarlijk om anderen in vertrouwen te nemen over een eventuele wens om ISIS-gebied te verlaten.