Naar aanleiding van: 'bezetting varkensstal in Boxtel'

In de media en op sociale media is veel aandacht voor de bezetting van een boerenbedrijf in Boxtel. De personen die onder de naam ‘Meat the victims’ een varkensstal betraden en deze een groot deel van de dag bezetten, worden wisselend neergezet als dierenrechtenactivisten, -extremisten en zelfs -terroristen.

Activisme, extremisme en terrorisme

De AIVD maakt onderscheid tussen activisten, extremisten en terroristen. Dit onderscheid zit hem vooral in de middelen die worden ingezet om het gewenste doel te bereiken en het effect van acties. Het doel dat zij nastreven is vaak wel hetzelfde. Zij zijn het allen oneens met het heersende beleid en de huidige stand van zaken en willen de politieke besluitvorming beïnvloeden in een door hen gewenste richting.

Wat is activisme?

Activisten hebben tot doel om anderen te overtuigen van een bepaald standpunt. Voorbeelden van thema’s waar activisten zich mee bezig kunnen houden zijn het klimaat, dierenwelzijn, vrouwenrechten, immigratie en religieuze vrijheid. Activisme kan zich uiten in bijvoorbeeld manifestaties, demonstraties of petities.

Vaak wordt activisme gekoppeld aan het politiek linkse spectrum, maar dit hoeft niet. Er zijn ook demonstraties tegen een - in de ogen van de activisten - te ruimhartig asielbeleid. Ook kan vanuit een religieuze achtergrond activistisch gehandeld worden.

Activisme is geen aandachtsgebied voor de AIVD. Activisten maken namelijk doorgaans gebruik van democratische rechten, zoals het demonstratierecht of het petitierecht. In sommige gevallen overtreden activisten de wet, maar hun activiteiten zijn er in de kern niet op gericht om de democratische rechtsstaat te ondermijnen.

Wel leert de ervaring dat een klein deel van de activisten kan radicaliseren tot extremist. Activisme kan daarmee een voedingsbodem voor extremisme vormen.

Wat is extremisme?

De AIVD onderscheidt binnen extremisme twee verschijningsvormen:

  1. het hanteren van ondemocratische methodes die afbreuk kunnen doen aan het functioneren van de democratische rechtsorde;
  2. het actief nastreven en/of ondersteunen van een verandering die op zichzelf een dreiging vormt voor de democratische rechtsorde, eventueel met het hanteren van ondemocratische methodes.

In de eerste vorm is extremisme erop gericht om anderen met ondemocratische middelen te dwingen om een bepaald standpunt over te nemen. Doel is om daarmee politieke besluitvorming en de maatschappij te veranderen.

Vanwege de ondemocratische wijze van handelen, maken deze extremisten zich eigenlijk altijd schuldig aan strafbare feiten. Voor het werkterrein van de AIVD is het echter met name van belang dat zij de democratische rechtsstaat of rechtsorde ondermijnen. Om die reden vormen zij een aandachtsgebied van de dienst.

De (ondemocratische) activiteiten van extremisten kunnen niet-gewelddadig zijn, zoals intimidatie, haatzaaien, demonisering of bedreiging. Er kan echter ook sprake zijn van gewelddadige acties zoals mishandeling of vandalisme.

Voorbeelden van thema’s waar extremisten zich mee bezig kunnen houden zijn het klimaat, dierenwelzijn, vrouwenrechten en immigratie. Extremisme wordt vaak in verband gebracht met politiek links en rechts, maar kan bijvoorbeeld ook ingegeven worden door het opkomen voor dierenrechten of door anti-overheidssentiment.

In de tweede vorm van extremisme hangen deze personen een antidemocratisch gedachtegoed aan, waarbij ze zich vaak wel bedienen van democratische middelen. Deze extremisten krijgen aandacht van de AIVD omdat zij vanuit hun gedachtegoed een dreiging vormen voor de huidige democratie.

De AIVD beschouwt intimidatie of geweld vanuit bijvoorbeeld een motorclub of voetbalsupporters richting het openbaar bestuur weer niet per se als extremisme. Het is weliswaar strafbaar en probeert politieke besluitvorming onder druk te zetten, maar het heeft een andere – vaak criminele – achtergrond.

Extremisme kan in zijn uiterste vorm tot terrorisme leiden.

Wat is terrorisme?

Ook terroristen willen politieke besluitvorming beïnvloeden en veranderingen in de samenleving bewerkstelligen. Zij doen dat door aanslagen te plegen - of daarmee te dreigen - waarbij slachtoffers worden gemaakt of schade wordt aangericht. Daardoor wordt angst gezaaid in grote groepen in de samenleving. Aanslagen vinden bijvoorbeeld plaats vanuit bepaalde ideologische motieven (bijvoorbeeld jihadisme of radicaal-islamisme) of vanuit een streven naar een eigen leefgebied (separatisme).

Terrorisme onderscheidt zich van extremisme doordat terroristische daden een maatschappij-ontwrichtend effect hebben.

In de rubriek ‘Naar aanleiding van’ geeft de AIVD algemene duiding bij gebeurtenissen of berichten in de media.