Terwijl Nederland in de greep is van de Molukse gijzelingen en de acties van RaRa, blijft er nog steeds dreiging uitgaan van de Sovjet-Unie. Een van de gebieden die de Sovjet-Unie in zijn greep had, was de Deutsche Demokratische Republik (DDR). Vanuit daar spioneerde de Stasi, de Oost-Duitse geheime politie, in Nederland. Bijvoorbeeld om informatie in te winnen over de Nederlandse politiek of het leger, of om wetenschappelijke kennis te stelen.
Wat is de DDR?
Na de Tweede Wereldoorlog was er veel onrust in Duitsland. Het land was overgeleverd aan de wil van de landen die de oorlog hadden gewonnen: de geallieerden. De geallieerden spraken af dat Duitsland opgesplitst zou worden. Er kwam een westelijk deel, dat heette de Bondsrepubliek Duitsland (BRD), en een oostelijk deel: de Deutsche Demokratische Republik (DDR). Dat oostelijke deel stond sterk onder controle van de Sovjet-Unie.
Spionagemiddelen van de DDR
De agenten van de DDR gebruikten verschillende middelen om informatie te verzamelen en naar de DDR te smokkelen.
Beeld: © AIVD
Reisnecessaire
Reisnecessaire
Hier zie je een toilettas die door agenten van de DDR werd gebruikt om valse identiteitsbewijzen te smokkelen. De toilettas heeft een geheim compartiment dat je alleen kan openen met een speciaal metalen stokje.
Beeld: © AIVD
Pochet
Pochet
Dit pochet van (kunst)zijde is geïmpregneerd met onzichtbare inkt en werd gebruikt om geheime boodschappen te versturen.
Russische snelzender
Bovenstaande snelzender is gebruikt door een dubbelagent met de codenaam ‘Oester’. Oester werkte voor een afdeling van de Russische inlichtingendienst GROe, die was gestationeerd in de DDR. Oester had als opdracht om militaire informatie te verzamelen over onder andere Nederland, bijvoorbeeld op vliegbasis Soesterberg. Maar wat de Russische dienst niet wist, is dat Oester een dubbelrol speelde: hij gaf óók informatie aan de BVD. Sterker nog: de BVD bepaalde precies wat Oester wel en niet doorspeelde naar de GROe, uiteraard alleen informatie die niet erg waardevol was. Via Oester leerde de BVD veel over hoe de GROe te werk ging in Nederland, en op welke informatie die dienst uit was. In 1968 kreeg Oester via een dode brievenbus deze – voor die tijd zeer moderne – snelzender van de GROe, waarmee hij berichten naar het hoofdkwartier van de dienst kon sturen.
Spionnen op het spoor
De dienst probeerde deze agenten in het vizier te krijgen. Om de afluisterapparatuur en camera’s die de dienst gebruikte niet op te laten vallen, werden verschillende vermommingen gebruikt. Deze werden veelal zelf gebouwd door medewerkers van de dienst.
Pen in borstzak
Hierboven is een pen te zien, met een verborgen microfoon. De medewerker van de BVD kon de pen in een borstzakje dragen, zodat het niet op zou vallen dat er werd afgeluisterd.
Beeld: © AIVD
Doktersroman verborgen camera
Doktersroman verborgen camera
De vrouw op de achterkant van deze roman heeft een wel héél bijzondere oogopslag… De binnenkant van het boekje is uitgehold, zodat er een camera in kon worden verwerkt. De lens keek door het oog van de vrouw op het omslag.
Pakje Camel met camera
Ook in dit pakje sigaretten van het merk Camel was ruimte voor een onopvallende geheime camera.
Wanneer medewerkers van de BVD tijdens een geheime actie vanuit kantoor wilden communiceren met de medewerkers van de volgploeg, dan werden daar zogeheten ‘semafoons’ voor gebruikt. Dat waren draadloze apparaten waarmee je signalen kon versturen. Dit waren geen geluids- of tekstberichten, zoals je nu kunt versturen met je mobiele telefoon, maar alleen cijfercodes met vooraf afgesproken betekenis. Code 1 was bijvoorbeeld ‘bel kantoor’, code 2 ‘einde actie’.
Semafoons
Bovenstaande semafoons van Philips werden gebruikt voor communicatie van leden van de volgploeg van de BVD. Het gaat om een Philips Escort (1964-1978) van maar liefst vijf kilo en een Piccolo (1978-1988) van slechts tweehonderd gram.
Het einde van de Koude oorlog
Wanneer in 1989 de Berlijnse Muur valt, wordt dit gezien als het einde van de Koude Oorlog. Vanaf 1989 valt de Sovjet-Unie langzaam uiteen. De landen die erbij hoorden, stapten een voor een uit de Unie en in 1991 wordt de Sovjet-Unie officieel opgeheven. Daarmee komt ook officieel een einde aan de dreiging van het communisme.
Meer weten?
De geschiedenis van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst stopt hier natuurlijk niet. Er zijn nog veel meer bijzondere verhalen en voorwerpen die de rijke geschiedenis van de dienst illustreren. Daarom verschijnen er komende tijd meer verhalen in het online AIVD-museum.
Wil jij als eerste op de hoogte zijn als er een nieuw verhaal verschijnt? Volg ons dan op social media.