Naast de Russische spionage in Nederland, was het communisme ook op een veel duidelijkere manier zichtbaar: via de Communistische Partij Nederland (CPN). Die politieke partij haalde in 1946 maar liefst tien (van de destijds honderd) zetels in de Tweede Kamer, en was daarmee de vierde grootste partij. Ook was het communistische dagblad De Waarheid een erg populaire krant. De politiek vreesde voor een coup waarin de communisten de macht zouden overnemen, net zoals in Tsjecho-Slowakije was gebeurd. Er klonken zelfs geluiden dat een derde wereldoorlog aanstaande was. De dienst moest dus aan de slag.
Problemen bij de CPN
Ondanks het succes van de CPN, kwam er in de jaren vijftig ook veel tegenstand. Tussen 23 oktober en 10 november 1956 vindt in Hongarije de Hongaarse Opstand plaats. Daarbij kwamen inwoners van het land in opstand tegen de communistische regering. Het Russische leger slaat de opstand met geweld neer. De CPN in Nederland ziet het gebeuren, maar besluit geen afstand te nemen van het Russische geweld en dat zorgt voor grote demonstraties tegen de CPN. Het zorgde er ook voor dat problemen bínnen de partij die er al waren erger werden. Zo waren er verschillende meningen over of de Russische dictator Joseph Stalin nu wel of niet een voorbeeld moest zijn voor de partij. Daarnaast waren mensen het niet eens met hoe het bestuur de partij leidde, en vonden ze dat er te weinig ruimte was voor kritiek en discussie.
Beeld: © AIVD
Knuppel
Knuppel
Tijdens een van de demonstraties tegen de CPN wordt het hoofdkantoor van de partij aan de Keizersgracht in Amsterdam bestormd. De demonstranten uiten hun onvrede over het Russische geweld, en vallen het gebouw aan met stokken. Binnen zit Eep van Ommeren. Hij is de man van Annie Averink (op dat moment de belangrijkste vrouw binnen de CPN) en heeft naast zich deze knuppel liggen om zichzelf te beschermen, mocht het de demonstranten lukken om binnen te komen.
Een geheime brief
Midden in al die onrust, valt er op een decemberdag in 1956 een brief op de mat bij leden van de CPN: grijs papier, getypt, geen afzender. In de brief staat dat het steeds slechter gaat met de partij en dat dit komt door de leiding van de partij. De brief is duidelijk van een aantal ontevreden leden, en zorgt voor veel discussie in de partij. Maar wat niemand wist: deze brief was in het geheim geschreven en opgestuurd door de BVD. Het doel? Nog meer onrust veroorzaken binnen de partij en deze zo van binnenuit verzwakken.
Hoe vervals je een brief?
De brief was dus in het geheim gemaakt door medewerkers van de BVD, die hun best hadden gedaan deze zo geloofwaardig mogelijk te maken. Zo hadden ze de papiersoort en typmachine die veel werd gebruikt bij de CPN weten te bemachtigen, en hadden ze andere brieven en teksten van leden bestudeerd om de woordkeuze en manier van argumenteren zo goed mogelijk te imiteren. Het plan werkte: uit afluisteroperaties bij de partij bleek dat de onrust binnen de partij groeide, en de BVD besloot in het volgende jaar nog drie van dit soort anonieme brieven te sturen.
De Brug-groep
De conflicten binnen de partij werden erger en erger, en de BVD volgde het allemaal op de voet. Onder andere door de vele agenten binnen de partij die informatie doorspeelden aan de dienst. Uiteindelijk werd de onrust binnen de partij zo groot dat een aantal prominente leden zich afsplitsten. Zij noemden zichzelf de ‘Brug-groep’ en gaan ook brieven sturen naar de leden waarin ze kritiek uiten op het reilen en zeilen in de partij.
Brief van de Brug-groep
Dit is een van de brieven die de Brug-groep stuurde naar de CPN. In de brief staat dat zij nog steeds helemaal achter het gedachtegoed van het communisme staan, maar dat er veel niet goed gaat binnen de CPN.
Echte of neppe partij?
De CPN viel steeds meer uit elkaar, en de activiteiten van de BVD zorgden voor onrust bij de partij. En de dienst had nóg een plan: een nieuwe communistische partij oprichten om zo leden af te snoepen van de CPN. Zo zou de politieke macht van de partij versplinteren. De BVD zette een paar belangrijke leden van de Brug-groep aan om het plan door te zetten, en op 12 juli 1958 werd de Socialistische Werkerspartij (SWP) opgericht. Het is niet zeker te zeggen of de oprichting van deze partij zonder de dienst niet was gebeurd, maar het is wel zeker dat BVD voor veel onrust heeft gezorgd bij de CPN. Succesvol is de partij niet geworden; ze hebben nooit een zetel gehaald.