De AIVD onderzoekt extremistische islamitische bewegingen die mogelijk de Nederlandse democratische rechtsorde bedreigen.
Een klein deel daarvan is bereid terroristisch geweld te gebruiken. Een ander deel is daartoe niet bereid maar kan op een andere manier de Nederlandse democratische rechtsorde bedreigen. Sommige bewegingen streven actief een rechtsorde na die niet democratisch is. Andere tasten met onverdraagzame boodschappen de verhoudingen tussen burgers onderling aan of onttrekken zich aan democratische wet- en regelgeving. Deze bewegingen zijn over het algemeen beperkt in zowel omvang als invloed.
Welke dreiging gaat uit van het wahhabi-salafisme?
Het wahhabi-salafisme is een stroming binnen de soennitische islam. Het is een ideologie met een uitgebreid stelsel aan opvattingen en ideeën over het geloof, persoonlijke levenssfeer en de samenleving. Salafisten willen zo veel mogelijk leven naar het voorbeeld van de eerste drie generaties moslims. Binnen deze stroming kunnen leerstellingen centraal staan die voorschrijven dat iemand pas een (goede) moslim is wanneer deze zich afkeert van andersdenkenden en -gelovigen.
De AIVD en NCTV hebben in het verleden zorgen geuit dat het wahhabi-salafisme op lange termijn een bedreiging zou kunnen vormen voor de democratische rechtsorde, zo werd er bijvoorbeeld gestreefd naar een parallelle samenleving met sharia-wetgeving. Al een aantal jaar concludeert de AIVD en NCTV dat de dreiging die het wahhabi-salafisme vormde voor de nationale veiligheid de laatste tien jaar is afgenomen. Het merendeel van de salafisten in Nederland accepteert de democratische rechtsorde en wijst het gebruik van jihadistisch geweld af.
Aanjagers en aanhangers leggen tegenwoordig antidemocratische leerstellingen vaker pragmatisch uit en keren zich minder af van de samenleving dan in het verleden. Een deel van de wahabbi-salafistische gemeenschap heeft sinds 2015 verder afstand genomen van het jihadistisch gedachtegoed en de jihadistische beweging.
Een groeiend deel van de salafistische beweging stelt zich daarnaast minder rechtlijnig op bij maatschappelijke kwesties, zoals deelname aan verkiezingen of de omgang met andersgelovigen of andersdenkenden. De fenomeenanalyse ‘Traditie in transitie’ beschrijft de ontwikkelingen binnen de salafistische beweging in de afgelopen tien jaar en biedt een verdiepend beeld.
Welke dreiging gaat uit van Hamas in Nederland?
Na 7 oktober 2023 hielden Westerse inlichtingen- en veiligheidsdiensten rekening met mogelijk extremistische activiteiten van Hamas in Europa, met name gericht tegen Israëlische en Joodse doelwitten. Onder meer vanwege de oproep die Hamas deed tot ‘algehele mobilisatie’ onder het wereldwijde netwerk aan sympathisanten. Dat hoeft geen oproep tot geweld (alleen) te zijn, maar kan ook een oproep zijn om geld in te zamelen, logistiek te helpen en de boodschap van Hamas actief te verspreiden.
In Nederland is al jaren een netwerk aanwezig dat activiteiten ontplooit ten behoeve van Hamas. Vooralsnog lijken de activiteiten van het Hamas-netwerk in Nederland gericht op propaganda en het verwerven van financiële steun. Zo was het netwerk betrokken bij (de organisatie) van demonstraties tegen de Gaza-oorlog. Die bleven overwegend activistisch. Ook houdt het netwerk zich bezig met het inzamelen van geld voor Hamas in het Midden-Oosten, via vaak ondoorzichtige constructies.